Vukanović: Oblun krije priču o praskozorju crnogorske istorije

2611Milos_Vukanovicpoc
O
blun je jedan od nekoliko lokaliteta na kojem je uočljiv proces oživljavanja nekadašnjeg ilirskog grada u ranom srednjem vijeku. Upravo zbog toga jer je njegov razvoj prekinut on je ostao konzerviran u vremenu i daje veliku šansu  arheologiji i istoriji umjetnosti da pomognu istoriji u sagledavanju nekih od najvećih nedoumica o crnogorskoj prošlosti. Ne samo da detaljnija istraživanja na Oblunu i ostalim lokalitetima, mogu dati više odgovora o životu i razvoju ilirskog grada i društva, nego prije svega mogu baciti svijetlo na najmanje poznat period mračnog ranog srednjeg vijeka, period praskozorja crnogorske istorije.

Objavljeno: 26. 11. 2013 - 08:20 Promjenite veličinu teksta: A A A
Vukanovic: Oblun krije pricu o praskozorju crnogorske istorije

PIŠE: Miloš VUKANOVIĆ

Utvrđenje koje se nalazi na brdu Oblun, oivičeno Malim Blatom sa jedne i Vukovačkim poljem i rijekom Moračom sa druge, predstavlja jedan od interesantnijih lokaliteta na prostoru Crne Gore. Iako se o ovoj gradini već pisalo za vrijeme Knjaževine Crne Gore, nauka je veće interesovanje pokazala tek u drugoj polovini 20. vijeka. Na lokalitetu, na kojem nisu vršena arheološka iskopavanja niti detaljnija istraživanja, jasno su vidljiva dva izrazita graditeljska doba. Jedno iz predrimskog, ilirskog perioda, i drugo najvjerovatnije iz ranog srednjeg vijeka.

2611tekstbrdo_oblun

Ruševine leže na 180 metara visokom uzvišenju ( na 214 metara nadmorske visine). Iz ilirskog perioda, osim ostataka utvrđenja na vrhu brda (gornjeg grada ili akropolja), primjetni su ostaci i u polju ispod njega, a šira oblast je prepuna grobnica, tumulusa. Naimpozantniji su naravno megalitski zidovi gornjeg grada, jasno vidljivog prevoja od 90 stepeni između istočnog i južnog zida, kao i precizno uklapanje masivnih blokova, kako u druge djelove zida tako i u stijene brda. Megalitski zid sa spoljne strane  čine precizno  naslagani glatki kameni blokovi dok je njegova unutrašnja strana sušta suprotnost. Iako podjednako stabilno, unutrašnje lice megalitskog zida je od grubo naslaganog i manje obrađenog kamena. Između ta dva lica i dalje su vidljivi ostaci šljunka koji je davao konačnu čvrstinu odbrambenog zida.

2611megalistki_zidovi_sa_nama

Utvrđenje okruženo tumulima: Lokalitet govori o postojanju živog i razvijenog urbanog jezgra. Život se odvijao u polju (donjem dijelu grada) dok je na brdu (akropolju) bilo smješteno utvrđenje sa institucijama. Akropolj je takođe služio i za povlačenje stanovništva u ratnim vremenima. Veza između akropolja i donjeg grada nije uočljiva ali nauka pretpostavlja da bi mogla postojati. Već je rečeno da se u okruženju nalaze mnoge ilirske grobnice (tumulusi), među kojima je naimpozatnija ona iznad sela Vukovci, druga po blizini od ostataka grada.

2611spojnice_na_megalitima

Bez detaljnijih arheoloških iskopavanja teško je precizno datirati nastanak Obluna. Postojanje akropolja i donjeg grada, forma građevina, prije svega megalitskih zidina kao i sami položaj grada upućuju da lokalitet pripada ilirsko-helenističkom tipu grada i da se on razvio za vrijeme kraljevkse ilirske vlasti (3. i 2. vijek pr.n.e) dok su njegove zidine bile dio fortifikacionog sistema oko Skadarskog jezera koji se suprostavio Rimljanima u III rimsko-ilirskom ratu 168. godine pr.n.e.

Dolaskom Rimljana vremenom se kompletna ekonomska i sociološka struktura šire oblasti Skadarskog jezera promijenila. Glavni urbani centar je postao grad Duklja, dok se uz romanizaciju i ekonomska osnova  oblasti pomjerala od stočarstva ka zemljoradnji. Naravno da uvijek treba imati u vidu da romanizacija nije dosegla do svakog ugla ovih planina i da rimska kulturna dominacije nije svugdje bila podjednakog inteziteta. Bilo kako bilo Duklja i ravnice u njenom ageru su opstali dominantan životni prostor sve do pada Rimskog carstva.

Iako je grad Duklja nastavio da živi, životari, još par vjekova poslije pada Zapadnog rimskog Carstva, na prostoru Crne Gore uočljiv je proces koji je standardan za prostor nekadašnje rimske provincije Dalmacija. Sa invazijom varvarskih plemena Gota, Slovena i Avara stanovništvo rimskih gradova napušta iste i povlači se na zabačenije i sigurnije lokacije, kako na primorju tako i u unutrašnjosti. Za vrijeme ovog procesa nekadašnje ilirske gradine ponovo oživljavaju, i dobijaju morfologiju ranosrednjevjekovnog grada često sa hrišćankom bogomoljom na dominantnom položaju.

2611ostaci_srednjevjekovne_crkve

Ilirske gradine koje su oživjele: Pretpostavka je da je Oblun zadesila ista sudbina. Izbjeglice rimske kulture su se povukle pred najezdom i na ostacim starih gradina, koristeći uprošćene rimske građevinske metode, podigli svoje nove utvrde. Sa sobom su donijeli i svoju vjeru i vjersku organizaciju. Ova teza zasniva se na više podudaranja strukture grada i tehnika graditeljstva sa drugim ilirskim gradinama koje su „oživjele“ u srednjem vujeku a čije postojanje potvrđuju i pisani izvori.

Od srednjevjekovnog Obluna uočljiva je jednobrodna crkva, dio sjeveroistočnog zida (iza ostataka megalitskih), par građevina sa jugoistočne strane, vise ostataka raštrkanim po obroncima brda i potencijalno kula u blizini sjeveroistočnog zida.

2611ostaci_srednjevjekovnog_objekta2

Srednjevjekovni Oblun je identifikovan sa Obolonom (Ljetopis popa Dukljanina gl. XLV) u kojem se sakrio dukljanski Kralj Đorđe (prva polovina XII vijeka). Ovo je ujedno jedini i posljednji podatak o samom gradu, Poslije pada Duklje pod Rašku Nemanjića, o njemu nema pomena.

2611presjekzidina

Oblun je jedan od nekoliko lokaliteta na kojem je uočljiv proces oživljavanja nekadašnjeg ilirskog grada u ranom srednjem vijeku. Upravo zbog toga jer je njegov razvoj prekinut on je ostao konzerviran u vremenu i daje veliku šansu  arheologiji i istoriji umjetnosti da pomognu istoriji u sagledavanju nekih od najvećih nedoumica o crnogorskoj prošlosti. Ne samo da detaljnija istraživanja na Oblunu i ostalim lokalitetima, mogu dati više odgovora o životu i razvoju ilirskog grada i društva, nego prije svega baciti dosta svijetla na najmanje poznat period mračnog ranog srednjeg vijeka, period praskozorja crnogorske istorije.

Ovaj drugi period predstavlja ključ za razumjevanja kako nastanka Duklje kao političke tvorevine tako i simbioze starog rimskog stanovništva i pridošlih Slovena. Jasniji uvid u ovaj period dao bi odgovore na mnoga pitanja o populaciji i prostoru iz kojih će nastati savremeno crnogorsko društvo.

Autor je istoričar u Istorijskom muzeju Crne Gore

 

 

 

Komentari: 26

danilo stojanovic

26. 11. 2013 - 20:10

Koga interesuju Iliri i istorija CG? Sada se vodi bitka za spas srpstva, a ovo je ipak malo prerano za svetog Savu i Nemanjice? Osim, ako ne pronadju neko "nacertanije" ispod ovih krsa? Izvinjavam se za ovakav pocetak, ali me zaista iznendajuje nedostatak interesovanja za nasu istoriju? Mislim da bi trebalo sto hitnije organizovati arheoloska istrazivanja Obluna. Cestitke autoru na dobrom tekstu i fotografijama. I veliko hvala.
Analitičar

26. 11. 2013 - 23:48

Za sve to treba novaca. Ne možemo reć da je sve usmjereno na "srbstvo" (Risan, Riječani), valjda što su to prepuštili Sotonićima. Đe oni "namirišu" mogućnost osrbljavanja, neće ih falit. Ali, vlast mora sačinjet najprije listu naše arheološke baštine i učinjet sve što treba za spriječavanje daljnjega propadanja. Tek onda na red dolaze iztraživanja. Za to postoji i interes institucija drugijeh zemalja koje mogu pružit i finansijsku podporu.
danilo stojanovic

27. 11. 2013 - 08:29

@Analaiticar - U pravu ste. Mislim da je malo poznato u CG da je "arheoloski turizam" jedan od vecih segmenata u okviru tzv. "special interest tours". Posebno u USA i Canada-i. Trebalo bi stupiti u kontakt sa arheoloskim asocijacijama i arheoloskim katedrama na amerckim univezitetima. Oni imaju dosta fondova sa kojima bi se moglo finansirati, za pocetak, istrazivanja Duklje, Obluna i nekoliko drugih nalazista. Osim profesora i studenata (kojima je to cesto i ispit - dobijaju ocjene (credits), postoji i veliki broj gradjana arheologa-amatera koji kupuju ovakve programe i provedu mjesec dva radeci zajedno sa profesorima i strucnjacima. I u Evropi je slicno (primjer Risna sa Poljacima).
Analitičar

27. 11. 2013 - 10:42

U krajnjem, mislim da bismo mogli aktivirat sve lokacije istovremeno "bez pare i dinara", jer postoje makar stotine arheološkijeh institucija po svijetu koje nemaju doma što iztraživat, a novaca i volje imaju. Samo ih neko treba zainteresovat za nas. Mi bismo im mogli "pridružit" ponekoga radi logistike i (bogami) nadzora. Ali, NIKAKO ne bismo smjeli dozvolit daljnje propadanje arheološkoga blaga. Fala da je Nemanji što poslije njega "ne osta kamen na kamenu", a i docnijim osvajačima i domaćijem "barbarogenijima" što i to kamenje razuriše, te ne znam koliko bismo mogli bit turistički atraktivni, ali ako budemo imali što pokazat i bude kakvoga interesa sigurno da i to valja uključit u postojeću turističku ponudu.
Секула

28. 11. 2013 - 11:25

Зашто је овај текст промашај? Зато што аутор не зна да је Оболон, који се помиње у Љетопису попа Дукљанина, старословенски топоним а не илирско-романски. Овај топоним је карактеристичан за словенске земље и односи се на поплављене равнице. Познато је да на територији данашње Украјине, у долини Дњепра, постоји област Оболон. Дакле, први закључак је да назив Оболон датира од доласка Срба на ове просторе. Према Љетопису попа Дукљанина Травунија је, односно њена династија Војислављевић, окупирала ове просторе у првој половини 10. вијека. Да ли је било Срба прије тога на територији Превалиса - вјероватно јесте, али не прије 7. вијека. Други закључак је да би Оболон који се помиње требало тражити на неком узвишењу изнад равнице склоне плављењу, имајући у виду значење саме ријечи.
Секула

28. 11. 2013 - 11:32

Кад би овај Вукановић набрајао пасове, завршио би их са Павко - Митар - Пали Бардхи (Бијели Павле). Према томе Данило, то није никаква срамота, сваки трећи човјек у Црној Гори има албанско етничко поријекло. То је чињеница и не разумијем зашто од тога упорно бјежите. Познато ми је етничко поријекло свих балканских држава, што се данас документује ДНК анализама а не гуслањем. Албанци имају најмање старосједилачких потомака у свом етничком саставу, много мање него рецимо Србија. Највише их имају Румуни и једино њих заиста можемо условно назвати потомцима Илира (Влаха). То је и логично будући да су Илири романизовани, а Румуни су једини романски народ на Балкану.
'kuća obilića'

28. 11. 2013 - 13:12

Ajde privali većina tih tvojih Srba ima gene Osmanlija i crna arapina.
FORMICA

04. 12. 2013 - 10:49

Sekula pobratime ne može genetska analiza pokazati etničko porijeklo. genima se određuje pripadnost vrsti i slijed naslijeđa od nekog zajedničkog pretka a ne nacionalna ili etnička pripadnost. Etnička pripadnost je kulturnoistorijska kategorija i označava ljude pripadnike jednom ekosistemu. Nacionalna pripadnost je politička kategorija i predstavlja pripadnost nekom državotvornom političkom pokretu. Ni jedno ni drugo nema nikakve veze sa genima. Iliri su skup plemena raznog etničkog porijekla koja su naseljavala oblast Dinarskih planina. Svi koji žive u ekosistemu Dinarida su i Iliri.

28. 11. 2013 - 14:38

Pa Obolon je slovensko ime iz vremena Vojislavljevica a ne Ilira... autor ti ne kaze da se za vrijeme Ilira zvao Obolon nego za vrijeme Vosjislavljevica a danas je Oblun... u kakvom ti svijetu zivis majke ti??? lokaliteti ne utvrdjenih imena daju im se trenutna imena kralju... i aj opet procitaj ljetopis popa dukljanina i nadji idje da su vojislavljevici potekli iz travunije i da se i u jednoj recenici pominju srbi u travuniji i duklji... imas problema sam sa sobom i ne napadaj naucni tekst
Hm

30. 11. 2013 - 11:47

Koji vam je vrag da limitirate broj komentara na 18 i da sve ostalo bacite u korpu?
Administrator

30. 11. 2013 - 11:59

Ne znam da li mislite na neki konkretan komentar .... Broj komentara nije limitiran, ne objavljuju se komentari koji sadrže uvrede i kojima se mijenja smisao brisanjem uvredljivih riječi ili izraza iz istih. Tamo gdje je moguće brišu se uvredljive riječi i komentari obljavljuju.
Novi komentar