Kako je Jugoslavija izgledala novinaru Njujork tajmsa 1986.

Autor: Fergus M. Bordevič

Kako je Jugoslavija izgledala novinaru "Njujork tajmsa" 1986.

Josip Broz Tito je ujedinio zaraćenu zemlju i postigao mnogo u oblasti obrazovanja, industrije i privrede, ali nije uspio da stvori dugotrajno osjećanje nacionalnog jedinstva, pisao je 1986. godine novinar "Njujork tajmsa" Fergus M. Bordevič u tekstu o Jugoslaviji tog doba.
Objavljeno: 04. 02. 2017 - 23:56 Promjenite veličinu teksta: A A A

Kada je Tito preminuo 1980. godine, nakon više od tri decenije na čelu nacije, svijet mu se poklonio, a veliki broj svjetskih lidera došao je na njegovu sahranu, podsjeća list. 

Tito je dobio veliku podršku Zapada zbog otpora i prkosa Staljinu 1948. godine, dok je sa druge strane, uživao i veliku podršku Istoka zbog odanosti ideji međunarodnog socijalizma, a imao je i podršku zemalja u razvoju zbog svoje uloge u Pokretu nesvrstanih. 

U Jugoslaviji, Tito je bio vrhovna ikona nacije, gotovo mitološka pojava. Ujedinio je zaraćenu zemlju, postigao mnogo na području obrazovanja i industrije, institucionalizovao sistem radničkog samoupravljanja, koji su jugoslovenski komunisti smatrali esencijom pravog socijalizma, navodi se tekstu Njujork tajmsa. 

Ipak, kako se ocjenjuje, Tito je podbacio u stvaranju dugotrajnog osećaja nacionalnog jedinstva i svrhe u Jugoslaviji. Lideri jugoslovenskih republika bili su više zainteresovani za interese svojih vlastitih republika, nego za naciju kao jedinstvenu cjelinu." 

Šest godina nakon Titove smrti, sukobi i ljubomore, koji su bili potisnuti pod titoističkim mitom, isplivali su na površinu, objavio je njujorški dnevnik u tekstu iz 1986. godine dodajući da je Jugoslavija tada bila poprište sukoba nacionalizama, religije u usponu, ekonomskog haosa, birokratske paralize, pluralista koji žele da rastave jednostranačku državu i neostaljinista koji se bore protiv njih. 

Iako je službeno bilo zabranjeno kritikovati Tita, upravo je njegova politika kriva za nevolje zemlje. U ranim sedamdesetim godinama, njegove čistke liberala i inovatora iz Komunističke partije ostavile su traga, ocenjuje američki novinar. 

"Da je Tito umro krajem šezdesetih, otišao bi u istoriju kao mnogo veći čovjek. Nakon tog vremena, kočio je reforme", navodi on komentar jednog beogradskog intelektualaca, koji je ostao anoniman. 

Jugoslavija je 1986. godine bila na raskrsnici a većina njenih problema bila je povezana sa ekonomijom, navodi autor. 

Jugoslavija je tada dugovala 20 milijardi dolara stranim bankama i vladama, pa je bila među najzaduženijim zemljama, nezaposlenost je iznosila 17 odsto, što je tada bila najviša stopa u Evropi, dok je stopa inflacije skočila na 85 odsto godišnje. Od 1980. do 1986. godine, kada je tekst pisan, standard života pao je za 30 odsto. 

Neefikasnost i apatija dostigli su zaprepašćujući nivo. Prema procjenama Zapada, četvrtina, od šest miliona zaposlenih u javnom sektoru, je nepotrebni višak. 

Svakog dana 700.000 radnika nalazilo se na bolovanju, a 600.000 proslavljalo je praznike, dok su oni koji su se pojavljivali na poslu radili u proseku 3,5 sata dnevno. 

Jugoslovenski službenici su za aktuelnu situaciju krivili su cijene nafte i strane vlade. "Svi su im krivi, osim njihove verzije socijalizma. Činjenice govore drugu priču - zapadne banke finansijski su pomagale jugoslovenskoj ekonomiji godinama", piše u tekstu, koji je prenio Indeks. 

Čak su 1983. godine spasili zemlju od bankrota hitnom pozajmicom od šest milijardi dolara, a 1985. su izvori iz Bona i Vašingtona uvjeravali jugoslovensku premijerku Milku Planinc da postoji politička potpora za nove kredite. 

U temeljima jugoslovenske ekonomije nalazilo se Titovo radničko samoupravljanje, idealistički program koji je u praksi podbacio, te nije ostvario zacrtana obećanja. Menadžeri su se birali po ideološkom ključu, a ne po stručnosti. 

"U ime etničke autonomnosti, Tito je prepustio određivanje ekonomskih politika vladama pojedinačnih republika. To je dovelo do toga da je svaka republika donosila odluke u vlastitom interesu, a da se previše pažnje posvećivalo zemlji kao celini. Takav je sistem doveo do sukoba, konfuzije i neučinkovitosti", pisao je Njujork tajms. 

Jedina prava "nacionalna" jugoslovenska institucija bio je Savez komunista koji je okupljao dva miliona članova jugoslovenske Komunističke partije. U svakoj pojedinačnoj republici, partija je kontrolisala instrumente vlasti i imala moć upravljanja slobodom govora i mišljenja u tim društvima. 

Čak su i ti komunisti bili podijeljeni između regionalnih lojalnosti, i konflikata između reformista i konzervativaca, a decentralizacija i ekonomska stagnacija doveli su do buđenja starih nacionalnih ljubomora. 

Srbi za nevolje Jugoslavije krivili su bogatije Hrvate i optuživali ih za sebičnost, Hrvati za iste nevolje optuživali su Srbe i prozivali ih zbog hegemonizma. 

Imućni Slovenci su se žalili kako su siromašni, Kosovo i Makedonija bunari bez dna za finansijsku pomoć, a Makedonci su se žalili da im Srbi i Mađari iz Vojvodine prodaju žito u inostranstvu. 

Od svih etničkih sukoba u Jugoslaviji, autor posebno istače sukob kosovskih Albanaca koji su tada, kako navodi, činili 77 odsto populacije te pokrajine i imali najvišu stopu nataliteta u Evropi. 

"Nacionalisti među njima traže vlastitu jugoslovensku republiku za sebe ili pravo da se odvoje i pridruže Albaniji", pisao je novinar Njujork tajmsa. 

Kako je primijetio, u Jugoslaviji, zemlji u kojoj su tri velike religije usko vezane uz etničke tradicije, nacionalizam je često izmiješan sa religijom. 

"Najsnažniji savez religije i nacionalizma nalazi se u Hrvatskoj. Hrvatski nacionalisti kreću se od liberalnih reformista do komunista, koji su ljubomorni na političku moć Srba, kao i od katoličkih progresivaca do terorista koji možda imaju i fašističke korijene. Međutim, sve ih ujedinjava jedna stvar - sumnjičavost prema Srbima", primijetio je Bordevič.

IZVOR: Index, B92

Komentari: 1

bratstvo jedinstvo

27. 02. 2017 - 13:02

Pa su onda Ameri i Svabe poptirili vatru nacionalizma sa ustaskom emigracijom koju su gajili od zavrsetka 2 svjetskog rata .
Novi komentar