Hronika jedne devastacije

Kako je ruiniran manastirski kompleks Beška (VII)

Krajem dvadesetog vijeka, crnogorsku kulturnu baštinu zadesio je devastatorski talas čiji je cilj, bio i ostao, da se nastavi kontinuitet prekrajanja nacionalne kulturne baštine. Posebno su u tom periodu stradali sakralni spomenici kulture, najviše oni kojima gazduje MCP Srpske pravoslavne crkve. Riječ je o kontinuitetu prekrajanja koji je zabilježen na čitavoj teritoriji Crne Gore. Jedan od drastičnih primjera izvođenja tih radova desio se na crkvama i manastirima u basenu Skadarskog jezera. Primjer, koji je rezultirao sa konačnim gubitkom lokaliteta i šanse da se istraži rijetki očuvani hram u temeljima iz vremena Vojislavljevića, jeste crkva posvećena Sv. Bogorodici na ostrvu Beška.
Objavljeno: 21. 11. 2017 - 00:00 Promjenite veličinu teksta: A A A
Kako je ruiniran manastirski kompleks Beska (VII)

Jedan od istorijsko arheoloških bisera Skadarskog jezera je ostrvo Beška (Brezovica). Na središnjem dijelu ostrva smješten je manastir koji se sastoji od dvije crkve, jedne posvećene Sv. Đorđu i druge - Sv. Bogorodici. Preciznih podataka o gradnji crkve Sv.Đorđa nema ali je moguće pretpostaviti da je njen ktitor bio Đurđe II Stracimirović – Balšić, te da je nastala krajem XIV vijeka.

Po arhitektonskoj koncepciji, crkva Sv. Đorđa pripada tipu trikonhosnih građevina sa kupolom i polukružnom oltarskom apsidom na istočnoj strani. Prostor ispred i oko Crkve je popločan lomljenim kamenim pločama. Crkva je zidana pritesanim kamenom, slaganim u pravilne horizontalne redove. Uz južni zid Crkve nalazi se nadgrobna ploča, i pretpostavlja da je tu sahranjen ktitor hrama Đurađ II Stracimirović Balšić.

Na zapadnoj strani se nalazi priprata zasvedena gotičkim rebrastim svodom, iznad koje se uzdiže visoki zvonik na preslicu sa tri otvora. Na zapadnoj fasadi, iznad ulaznog portala sa kamenim okvirom nalazi se jedna polukružna luneta. Izuzev ove lunete, na fasadama su jednostavni prozori pravougaonog oblika sa kamenim okvirima, dok na tamburu kupole prozorski otvori imaju polukružne završetke.

Kupolu sa kružnim tamburom, koja počiva na niskom kvadratnom postolju iznad centralnog dijela naosa, nose četiri masivna pilastra. Pod u Crkvi je popločan rezanim kvadratnim i pravougaonim pločama. Unutrašnjost Crkve bila je oslikana freskama, ali one nisu očuvane. Unutrašnji zidovi Crkve su malterisani, i u bijeloj su boji.

U okviru manastirskog kompleksa nalaze se tri zgrade od kojih su dvije konaci. Sjeverozapdno od crkve Sv. Đorđa nalaze se ostaci starog konaka. Manastir je u srednjem vijeku bio važan prepisivački centar u kome su nastala i dva poznata rukopisa: Šestodnevnik i Gorički zbornik.

beska6

Brojne izmjene: To bi bilo današnje stanje ovog kulturnog dobra koje je naočigled javnosti pretpjelo izmjene koje je teško pobrojati. Naravno, sve je to urađeno bez saglasnosti nadležnih državnih institucija RZZSK/UZKD.

Pokušaćemo da navedemo samo one najeklatantnije primjere narušavanja izgleda ovog kulturnog dobra. Širu i užu zonu karakteriše prirodno okruženje Skadarskog jezera. Zaštitna okolina definisana je granicama ostrva Beška, i nalazi se u lošem stanju očuvanosti. Postojeći dok za prilaz plovnih objekata nije funkcionalno riješen, što otežava prilaz. U okviru manastirskog kompleksa izgrađene su tri zgrade, dva nova konaka i ekonomski objekat, bez saglasnosti RZZSK/UZKD.

Od pristaništa, ka porti Manastira vodi kameno stepenište, izvedeno bez saglasnosti RZZSK/UZKD.Novoizgrađeni konaci izvedeni su  bez saglasnosti RZZSK/UZKD.

Crkva Sv. Đorđa, u potpunosti je obnovljena, bez saglasnosti RZZSK/UZKD, a izvedeni radovi devalviraju kulturne vrijednosti kulturnog dobra i to:

- Kamena fasada i novi krovni pokrivač od bakarnog lima

- Kameni okvir ulaznog portala na zapadnoj fasadi Crkve

- U luneti iznad portala postoje mali tragovi fresko maltera

- Zvonik na zapadnom pročelju Crkve

- Na vrhu zvonika kao i na kupoli crkve Sv. Đorđa postavljeni su novi kameni krstovi bijele boje

- Na vratima je postavljena zaštitna mreža

-Novi pod u Crkvi, izrađen od precizno urađenih kvadratnih ploča

-Unutrašnjost Crkve je u potpunosti obnovljena, novo postavljeni malter, okrečen u bijelo, postavljena je nova električna instalacija.

-Originalni pilastri i svodovi su vidljivi, urađena je nova fuga.

Manju crkvu, posvećenu Bogorodici podigla je za svoj mauzolej Jelena Balšić, žena Đurđa II Stracimirovića – Balšića 1440. godine, kako stoji uklesano iznad vrata.

Crkva je malih dimenzija, jednobrodne osnove sa blago prelomljenim svodom, što su odlike hramova podignutih u vrijeme Crnojevića. U crkvi se nalazi i grob Jelene Balšić.

beskabogorodica

Šta je pisao Gagović: Kako je pisao konzervator Zdravko Gagović istraživanja obavljena od strane Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture 1970. godine pokazali su da je Jelenina crkva podignuta na temeljima starije trobrodne bazilike, prema nalazima brojne plastike, romanskih karakteristika – po svemu sudeći iz XII vijeka, doba Vojislavljevića. Zidovi centralnog broda iskorišćeni su za zidove Jelenine crkve, a bočni brodovi bazilike pretvoreni su kapele za sahranjivanje, što je u to vrijeme bilo uobičajeno za hramove na Skadarskom jezeru .

Bogorodična crkva je sagrađena kao jednobrodna građevina pravougaone osnove sa polukružnom oltarskom apsidom i zvonikom na preslicu sa jednim otvorom. Zidana je dobro obrađenim tesanim kvaderima kamena slaganim u vodoravne redove. Iznad središnje niše postavljena su dva kružna medaljona sa isklesanim Hristovim monogramima u plitkom reljefu, dok se ispod njih nalaze dva medaljona sa cvijetnim motivima.Ispod zvonika na preslicu ugrađena je kamena rozeta u obliku krsta. Prozori su skromnih dimenzija, pravougaonog oblika sa polukružnim završetkom profilisanim kamenim okvirima.

Unutrašnji prostor Crkve zasveden je podužnim svodom, koji se oslanja na par pilastara i ojačavajući luk između njih. Od nekadašnjeg živopisa danas su sačuvani fragmenti, u oltarskoj apsidi, na kojima se ne razaznaje sadržaj. U Crkvi se nalazi novi kameni ikonostas. Crkva je nekada imala po jedan izduženi paraklis sa apsidama uz bočne zidove, od kojih je južni bio otvoren.Ispred Crkve nalazio se i otvoreni trijem, dograđen kasnije. 

U novije vrijeme, izuzev izgradnje zgrada konaka, dograđeni su i bočni paraklisi, s tim što je južni potpuno zatvoren, a nekadašnji trijem je dobio oblik priprate.

beskabogorodica2

Potpuna devastacija: Crkva Sv. Bogorodice je upotpunosti obnovljena, bez saglasnosti RZZSK/UZKD, a izvedeni radovi devalviraju kulturne vrijednosti kulturnog dobra, i to:

-Novodograđeni izduženi paraklisi sa apsidama uz bočne zidove i nova priprata urađeni u kamenu i prekrivene bakarnim pokrivačem

-Na zapadnoj fasadi Crkve, iznad ulaznog portala postoje tri lunete sa ostacima originalnog fresko maltera

-Na zvoniku Crkve stari kameni krst je zamjenjen novim

-Nova ulazna vrata i prozori su od drveta i u dobrom su stanju-U polukaloti apside sačuvani dio fresko dekoracije je konzerviran. Na zidovima u unutrašnjosti okačene su ikone novijeg datuma.

-Postavljen je novi kameni Ikonostas sa ikonama novijeg datuma bez umjetničke vrijednosti - reprodukcije. U dobrom je stanju iako stilski i materijalom nije u saglasnosti sa vremenom iz kojeg Crkva potiče.

- i da dodamo dovedeni do neprepoznavanja ostaci starijeg hrama iz vremena Vojislavljevića.

Posljednjih par godina, Ministarstvo kulture je objavljivalo Javni poziv za podnošenje zahtjeva za dobijanje finansijskih sredstava od tog vladinog resora za realizaciju 28 projekata koji su se odnosili na konzervatorska i arheološka istraživanja, kao i na izradu konzervatorskih projekata i sprovođenje konzervatorskih mjera na kulturnim dobrima Crne Gore.

Na tom spisku se nalazio i Manastir Beška, koji je u poslednjih dvadesetak godina pretrpio devastiranje od znanih i neznanih “neimara” devastatora, rekli bismo “iz temelja”. Nadležni organi su konstatovali da je stepen devastacija na manastiru toliki, da je sve prerađeno i izgrađeno “iz temelja” bez dozvola institucija, koje su bile zadužene za staranje o kulturnim dobrima Crne Gore.

Vijest da će, konačno, biti odvojena sredstva, i da će ovaj dragulj doći na red da se obnavlja i prezentuje shodno kriterijumima Zakona o zaštiti kulturnih dobara, probudila je optimizam kod zainteresovane javnosti. Nakon svih neugodnih vijesti i iznenađenja prethodnih godina, izgledalo je da će i za Bešku početi da važi zakon.

Međutim, očigledno Beškoj više ni novac ni dobra volja ne pomažu, da se privede stanju koje zahtijevaju pozitivne zakonske norme Crne Gore - vezane za zaštitu i očuvanje kulturne baštine.

Za radove na Beški nema zainteresovanih: Naime, kako je Portal Analitika već pisao, ni na drugom, ponovljenom Javnom pozivu za izradu konzervatorskih projekata i sprovođenje konzervatorskih mjera na kulturnim dobrima Crne Gore, za Manastir Bešku nije bilo zainteresovanih.

Da li zbog toga što se moraju ispunjavati uslovi za obavljanje poslova u odnosu na vrstu projekta za koji se aplicira, shodno Zakonu o zaštiti kulturnih dobara, ili su neimari zaključili da se na tom dragulju u kruni manastira Skadarskog jezera nema što više raditi- pokazaće vrijeme.

Uglavnom može se konstatovati da je prilika za izučavanje i prezentovanje ostataka hrama iz vremena Vojislavljevića bespovratno propustena. Ili, da kažemo preciznije, zabetonirana.

beskacpc

“Pomenimo i manastire Sv. Bogorodice i Sv. Đorđa na ostrvu Beška u Skadarskom jezeru. Spomenike iz XIV vijeka, odnosno balšićkog perioda i balšićke vladarske zadužbine, koji imaju status kulturno - istorijskih spomenika prvoga reda i čiji je vlasnik isključivo država,a koje je mitropolit Amfilohije ne samo bespravno prigrabio nego pored njih nezakonito sagradio ružno i veliko betonsko zdanje i - opet zabranio stručnjacima Zavoda da privire na ostrvo.  Eto takva je sila srpski mitropolit u Crnoj Gori, gospodin Amfilohije. Dok su inferiornost, ili kukavno uvlačenje glave u ramena državnog establišmenta bili donekle logični u vrijeme Slobodana Miloševića, Amfilohijevog zaštitnika i ideala, ili dok je takozvana Vojska Jugoslavije bila hitra u namjeri da mu i oružjem pritekne u pomoć, kao što se to dogodilo februara 2002. godine na Beškoj, ili kada su Arkanovi grenadiri sa uperenim cijevima sa galerije i prozora Cetinjskog manastira prijeteće gledali u okupljenu crnogorsku masu - ista inferiornost nije, ili bar ne logično, shvatljiva danas”,  pisao je novinar i publicista Rajko Cerović 2003. godine u tekstu Crkva i država –Iracionalni strah vlasti.

Cerović dalje piše o događajima koji su se dešavali 2002. Godine na Beškoj i oko nje :

“Pogledajmo kako se prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi i njenom mitropolitu Amfilohiju ponašaju navodno nezavisne sudske, ili policijske vlasti u Crnoj Gori.

Odmah po dolasku mitropolita Crnogorske pravoslavne crkve gospodina Mihaila sa grupom sveštenika i povećim brojem vjernika na Bešku, 2. februara 2002. godine, kada je posječeno divlje rastinje kako bi se moglo pristupiti manastirima, očišćen debeli sloj kozjeg izmeta u tobože zakatančenoj crkvi Sv. Bogorodice, te dopremljena isključivo drvena građa za minijaturni privremeni objekat u kojem bi boravili sveštenici CPC, uslijedio je ratnički Amfilohijev poziv Crmničanima i Zećanima za krstaški pohod na navodne uzurpatore. Alarmirana je i Amfilohiju uvijek sklona Vojska Jugoslavije, a nadležnom Opštinskom sudu u Baru hitno predat zahtjev "Crnogorsko-primorske mitropolije" za izricanje privremene mjere zabrane boravka vjernika i sveštenika Crnogorske pravoslavne crkve na ostrvu. Policija je tom prilikom zamolila mitropolita Mihaila i vjernike da zbog navodne prijetnje krvoprolićem odustanu od svega obećavši da će im, po smirivanju tenzija, omogućiti brz povratak. Sve je, razumljivo, bila laž.

Već sjutradan je Vojska na ostrvo Beška helikopterom dopremila dva kontejnera za svoju i Amfilohijevu posadu, a barski sud u licu sudije Veselina lvanovića donio traženu privremenu mjeru. I to u prkos tome što se u zahtjevu SPC, odnosno srpskog mitropolita, kao okrivljeni ne pojavljuje legalno i zakonski registrovana Crnogorska pravoslavna crkva, nego građanin Miraš Dedeić sa "svojim pristalicama".

Srpska crkva pri tom ne nudi nijedan zakonski relevantan dokaz o svojem vlasništvu nad pomenutim objektima, ne prilaže obavezni dokumenat o, kako se to u sudskoj praksi kaže, "aktivnoj legitimaciji", dakle potvrdu o svom zakonskom registrovanju u Crnoj Gori na osnovu koje ostvaruje status pravnog lica i biva uključena u važeći crnogorski pravni sistem.

I tada nastaje pravna zavrzlama u kojoj su se ogledale radnje I događaji koje će, kasnije će se vidjeti, ostaviti neizbrisiv trag sa tragičnim posljedicama na crnogorskim kulturnim dobrima.

Šta kaže Cerović: Pišući o tome Cerović dalje navodi: “Crnogorska pravoslavna crkva, preko advokata Petra Kankaraša iz Podgorice i njegovog punomoćnika kolege u Baru Vladimira Hajdukovića, tražila je da podnosilac zahtjeva za takozvanu privremenu mjeru zakonski uredi svoje traženje, tj. nazove instituciju protivu koje ustaje pravim i registrovanim imenom Crnogorska pravoslavna crkva, zatim važećim dokumentom dokaže svojinsko pravo nad manastirima na Beškoj i, konačno, legitimiše se pred sudom kao pravno registrovani subjekt u Crnoj Gori, što je CPC sa svoje strane uredno priložila.

Dogodilo se malo čudo: već donesena privremena mjera je pala. Tadašnji predsjednik Opštinskog suda u Baru, gospođa Anka Vojvodić, pritiješnjena argumentima nije mogla drukčije, a imala je izgleda i dovoljno hrabrosti da po zakonu postupi.

beskadjordje

Amfilohije, odnosnoSPC, ne odustaju već pokreću tužbu, ponovo navodeći da im "po prirodi stvari" pripada vlasništvo nad pomenutim objektima, bez katastarske ili druge odgovarajuće potvrde, i nazivaj ući tuženu stranu "Miraš Dedeić sa svojim pristalicama". Oonome "po pri rodi stvari" duhovito u svom podnesku advokat Petar Kankaraš kaže da bi SPC tako mogla reć i da joj pripada i crkva Sv. Petra u Rimu.

Nažalost, sudija Zoran Lekić iz Opštinskog suda u Baru navode Srpske pravoslavne crkve prihvata zdravo za gotovo, pa svojim rješenjem ponovo pokreće "zaključenu glavnu raspravu", pozivajući "fizičko lice Miraša Dedeića" da se izjasni u vezi sa navodima u tužbi. I stovremeno, zahtijeva od tužitelja da obrazloži na osnovu čega strahuje od ponovne opasnosti "smetanja posjeda" te kako na osnovu novinskih napisa polaže pravo na vlasništvo nad spornim objektima.

Sudija Lekić: Na prigovor advokata CPC sudija Lekić cinično odgovara da im ne važi punomoćje mitropolita Crnogorske pravoslavne crkve Mihajla, jer "on nije stranka u ovoj parnici", već, navodno, fizičko lice Miraš Dedeić. Dakle, ne samo da se sud pridružuje očiglednom vrijeđanju i falsifikovanju CPC kao zakonski registrovane institucije, nego od tužitelja ne traži odgovarajuću aktivnu legitimaciji, koju ovaj ne može pribaviti, jer SPC nije registrovana u Crnoj Gori, pa ne može ni biti stranka u sporu.

Srpska crkva, naravno uz pomoć ovakvih sudija, htjela bi da vodi i dobije spor samo na osnovu svog nepriznavanja CPC, vrijeđanja njenih vjernika i nepostojećih dokaza o vlasništvu, odnosno umišljenog prava da se može vladati kao sila iznad ustava, zakona i države. Kao đavo od krsta, kako kaže advokat Kankaraš, ona bježi ne samo od zakona nego i od imenovanja navodno okrivljenog u parnici, čime bi definitivno priznala sopstveni poraz”,  pisao je tada Cerović.

O problemima na Beškoj se raspravljalo i 2003.godine u Skupštini.

-“Srpska pravoslavna crkva sve neimarske poduhvate u Crnoj Gori preduzima bez dozvole i mimo Zakona o zaštiti spomenika kulture.“ saopštila je tada ministarka kulture Vesna Kilibarda u odgovoru na poslaničko pitanje poslanika iz Građanske partije.

Ona je tada kazala da se "brojna protivpravna djelovanja SPC-a" na više od 50 objekata manifestuju kroz arhitektonsko preoblikovanje, podizanje objekata na temeljima ranohrišćanskih crkava, oslikavanje novih živopisa koji nijesu stilski utemeljeni, preseljenje relikvija...

"Pritom, SPC ni za jedan svoj potez nije prethodno tražila dozvolu od Republičkog zavoda za zaštitu spomenika", kazala je Kilibarda 2003.godine.

Zavod, međutim, nije podigao nijednu krivičnu prijavu iako je SPC kršila zakon, kazala je Kilibarda.

Kilibardino ministarstvo je  uspjelo da uradi "Informacija o stanju nepokretnih spomenika kulture u Crnoj Gori" 2000. godine. U ovom dokumentu, između ostalog, popisani su sakralni objekti koje je devastirala SPC: Cetinjski manastir, Donji manastir Ostrog, Manastir Stanjevići, manastir Ćelija Piperska... Spisak je bio dugačak.

U međuvremenu, nakon 2000. Godine  SPC neimari nijesu mirovali. Radovi su vršeni u Vlaškoj crkvi, na manastirima u Skadarskom jezeru - Starčevo, Kom, Beška...

"Hoće li se sačekati da prođe 50 godina, da Amfilohije sve dotjera da bude u moravskom stilu, prekreči istoriju i bude kao da Crnogoraca nikada nije bilo na ovom prostoru", upozorili su tada poslanici u Skupštini.

„Radi se o tome da SPC čini sve zarad sveopšteg posrbljivanja, pa čak i crnogorske vjerske objekte želi da obuče u svetosavsko ruho. Unutrašnjost i dijelove konstrukcije ovdašnjih crkava "prerađuje" tako da dobiju sva obilježja tipične svetosavske crkve. Uklanjaju obilježja koja potvrđuju da te crkve nijesu srpske, odnosno dograđuju ili docr-tavaju freske i druge detalje koji "svjedoče" o "svevremenom" srpstvu na ovim prostorima“, moglo se čuti u Skupštini 2003. godine.

Prije, evo skoro petnaest godina. Izgleda da je preslikavanje političkih i društvenih događanja u Crnoj Gori iz devedesetih godina prošlog vijeka, kao i njihov nastavak, uzelo i još će dugo uzimati danak u Kulturnim dobrima. Stihijsko stanje i erozija kriterijuma u društvu iz tog vremena ostaviće neizbrisive tragove na kulturnoj baštini Crne Gore. Nešto od nje će se moći obnoviti i sačuvati ali i veliki su izgledi da je i jedan dio bespovratno izgubljen.

Komentari: 26

Zoran beograd

21. 11. 2017 - 01:03

Amfi i njegova mitropolija crnogorsko primorska su iznad zakona jer ovi neimarski nelegalni radovi to potvrdjuju.
lolo

21. 11. 2017 - 05:29

Najvece zlo u CG je klerofasiticka organizacija svana SPC. Ende!
Long Game

21. 11. 2017 - 06:08

Ivane, hvala ti sto imas hrabrosti da pises o ovoj desvastacioji da svi mogu da procitaju i da vide sto nam ova paramilitarna crkva uradi od nasih svetinja. Rade sve sto sto mogu samo da uniste ime crnogorsko! To unistenje je "long game" -- to jest krajnji cilj kada nam uniste i crkve i jezik i sve nase sto nas cini posebnim. Ovo se odnosi i na manjine u CG, jer tek manjine su kost u grlu ovoj paramilitarnoj crkvi. Sad ce klerofasisti da opletu po tebi kako mozes da pises o "njihovim" svetinjama kao "katolik"-- a ja im kazem pod broj 1: nisu njihove no crnogorske! i pod broj 2: da imas pravo da pises i o pravoslavnoj crkvi i o dzamiji i o katedrali jer hvala BOGU Crna Gora nije ni pravoslavna ni katolicka ni islamska republika nego drzava svih gradjana bez obzira bili oni vjernici ili ne. Sloboda govora, dame i gospodo ma koliko se to ne svidjalo nasim dezurnim fasistima. Samo nastavi Ivane, vjerujm mi da imas podrsku od velikog broja ljudi.
Pitanjce

21. 11. 2017 - 08:58

Risto je samo radio ono sto mu je drzava Crna Gora dozvolila. Ni manj ni vise. I svi smo znali da radi to sto radi. PRavo pitanje zasto mu je to dozvoljeno.?
Triciklo

21. 11. 2017 - 09:37

Kilibarda je izvjestaj uradila 2006 godine, pa se SPC nakon proglasenja nezavisnosti prepala i smirila jedno 4, 5 godina, A onda je opet nastavila po starom i jos gore. Sto ce se na zalost vidjeti kad bude kasno. Ovi tekstovi su zato jako vazni i korisni
Zecanin

21. 11. 2017 - 13:11

Ja sam cistio crkvu od ovcijeg izmeta pod zastitim Zavoda za Spomenike. Bogu hvala te se nadje Mitropolit Amfilohije da obnovi ovu drevnu svetinju. Imam i fotografije u kakvom je stanju bila, tako da je ovo pisanje klasicna propaganda i neistina.
Boiban Bg

21. 11. 2017 - 13:28

Tvoja primitivna pamet ne razlikuje obnovu zaštićenih kulturnih spomenika od devastacije. Zamisli da neko Sagrada familiju u Barseloni počne da dograđuje, da mijenja fasadu, ...? Možeš li to da zamisliš Ristov bojovniče? Pa naravno da ne možeš jer bi se digla čitava svjetska javnost. Po kojoj logici podržavate uništavanje crnogorske kulturne zaostavštine i podržavate kičerajsku pamet Amfilohija Radovića? Nije problem da on restaurira sakralno nasljeđe CG, ali u saradniji sa nadležnim institucijama na način da se sačuva izvorni oblik tih građevina. Može se i od Studenice napraviti šoping mol, možda će neko i reći da je time dobila bolju upotrebnu vrijednost, ali je to zločin, kao što je zločin što se uradilo sa Ostrogom!
Boban Bg

21. 11. 2017 - 13:42

Izvinjavam se za grešku u imenu.
f

21. 11. 2017 - 14:07

Sagrada je praktično nova crkva koja nije ni završena.
Boban Bg

21. 11. 2017 - 14:40

Ne znam u čemu je tvoj problem. I kao nezavršena ona je prvoklasni kulturno-istorijski spomenik, zaštićen kao svjetska baština. Što stalno bježite od suštine i pokušavate štosovima da izmajmunišete stvar. Za tvoju informaciju, bio sam u njoj i viđeo koliko muke imaju da završe zadnji dio kako bi održali formu i obrazac kojim je Gaudi uradio najveći dio. Vjerujem da bi Amfilohijeva pamet stavila eloksiranu bravariju na zadnji dio. A i tvoja.
Mićko

21. 11. 2017 - 15:15

Evo, min. kulture je obećalo da neće raditi na zaštiti crnogorskog kulturnog nasleđa. Tako gospodo nemorate da se više bunite i pišete, jer sve nažalost propada. E, nedaj nam Bože da oni dođu na vlast. SRAMOTA..... !
CCCC

21. 11. 2017 - 16:32

De mu bese ova Beska? Kod Krcedina jel ?
cajac

21. 11. 2017 - 17:17

Историчари ЖИКА МИЛИЦАЈАЦ (Андријашевић) И ЂОКА ВАМПИР (Борозан) „ИЗБРИСАЛИ ИЗ ИСТОРИЈЕ” ДИНАСТИЈУ НЕМАЊИЋА ТЈ. 2 ВИЈЕКА ИСТОРИЈЕ ЗЕТЕ Живко Андријашевић и Ђорђе Борозана, или Жика Милицајац и Ђока Вампир како их колеге називају, издали су дјело “Црногорске династије”, које објављено је у издању Министарства културе.
Tipicna prdnjava

21. 11. 2017 - 18:10

Ajde turbo trofazni setaj do in4s pa tamo prdnjavi do besvijsti o vasih zlatnim kasikama i svim "pobedama" (porazima)-- vise ste dosadili sa idiotizmom.
Boban Bg

21. 11. 2017 - 19:27

Ko bjehu Nemanjići? Oni okupatori? Pa nije u redu da ih zaboravimo! Okupatore ne treba zaboravljati. Naročito te krvoločne.
Lado

21. 11. 2017 - 17:19

O soklovi analiticari,ocete li pomenut pokradeni cetinjski muzej,Njegosev namjestaj,2900 artefakata koji su nestali za vladavine najcrnogorskijeh Crnogoraca i Crnogorki? Ili o crkvama srusenim pa obnovljenim po cio dan u hiljadu nastavaka? Propala se drzava,propa se narod,sve propalo kad Kern brani "skladne i autohtone" rusevine crkava od pravoslavaca. Prnuli smo u cabar svi u paketu,i vjernici i "vjernici" i ateisti. Spremite sinove za udaju Crnogorci. Koji se uda,bice srecna mlada,a koji ne,propalica,sluga ili narkoman. Tu su nam sudbinu namijenili oni sto daju grantove za ovakvu pisaniju. Ko nece brata za brata,oce tudjina za gospodara,a vi kunite Amfilohija i dalje.
Sofisto moj, u pokusaju!

21. 11. 2017 - 18:35

Tema je Devastacija crkava i manastira od strane okupatorske paramilitarne crkve! Vi, i po starom velje srbskom obicaju, necete da diskutujete teme koje vam ne odgovaraju nego pokusavate da koriostite jeftini trik da bi skrenuli paznju na nesto sasvim drugo! E nece to proci, tema je sto je. Sto se tice nasih LUPEZA, i oni ce doci na red, turbo trofazni dusebriznice.
Lado1

21. 11. 2017 - 18:47

Kako moze da se devastira rusevina u kojoj se stoka drzala? Moga bih i ja tebe da castim epitetima velje...nesto ali necu i ko je okupator odje? Srbi ili amerikanci?
Cinjenice a ne bajke i mitove

21. 11. 2017 - 19:13

Znaci ako je mojem komsiji kuca u losem stanju, ja imam pravo da je otemem, "popravim" i zovem mojom?? Jel ovo najbolje sto mozes da smislis? Na kojoj ti planeti zivis, covjece? Sto se tice etiketa, izvoli, koristi koje god hoces etikete, ne mozes me uvrijediti jer sam, ja davno dobio imunitet na vase uvrede, jer znam da je istina na mojoj strani i da je ovo okupatorska crkva koja pokusava da unisti sve sto je crnogorsko i ne srpsko. Evo i Amerikance uvlacis u pricu u devastaciji crkava? Pa covjece, zar ne vidis da mi sam dajes argumente za ovo sto govorim da se ne mozete drzati teme za spas zivota?
Lado2

21. 11. 2017 - 20:29

Evo ti po sred teme: MCP SPC je najbrojnija vjerska zajednica u Crnoj Gori. Ustanova sa najvecim povjerenjem gradjana(vecim od predsjednika i skupstine, mozes ih i sabrat) kad obnavlja hramove koji su sluzili pojim precima, u koje se stoka ugnavala dok SPC nije krenula u obnovu,da bi valjali i mojoj djeci,vazda ce imati podrsku vecine. Stalno potenciras neku mrznju prema "vama". Vidis li da ti mrzis? Ti i vecina komentatora ne moze omasit Amfilohija i "okupatorsku crkvu" i najvise komentara imaju ovakve teme. Na kraju,tekstovi ovoga tipa: "pokvarise nam Srbi rusevine" autora tipa Kern,samo prave kontraefekat. Ko je Kern da laje po svetinji vecine Crnogoraca? Laj na svoje I sve najbolje nesrecnici,danas je Arandjelovdan,slava vecine Katunjana,Pipera i Vasojevica
Pametnome dosta

21. 11. 2017 - 20:49

"Ko je Kern da laje.." istina BOLI i znaci niste mogli da izdrzite a da ne pokazete svoj klerofasizam i sovinizam! Naravno! Evo, za pametne ljude je vas komentar dosta i ja nemam potreba da dodam bilo sto jer ste vi sami dokazali sve sto ja tvrdim. Ovo kazem najiskrenije: HVALA VAM!
veliki getsbi

21. 11. 2017 - 21:02

Srećna vam Krsna Slava. I vama i svima koji je slave.
Boban Bg

21. 11. 2017 - 23:41

Lado: zašto u Srbiji SPC ne može na nijednom objektu promjeniti šaru i mora raditi sve po odobrenju Zavoda za zaštitu spomenika kulture? Što izvrćete smisao? U kojoj to državi neko može po svom nahodjenju mijenjati oblik srednjovjekovnih manastira? Jeste li vi varvari koji ne razumiju kako se čuva baština? Zamisli da neko "restaurira" prvo izdanje Gorskog vijenca tako što će ga prebaciti na ekavicu i plastificirati, a ti kažeš neka je ionako je bio propao?
Mm

21. 11. 2017 - 20:01

Kako se čuvaju kulturno istoriski spomenici evo čujemo kako muzeji čuvaju nacionalno blago.
cccccc

21. 11. 2017 - 20:44

Bruka i sramora !!! šta drugo reći... sve mi liči na ,,grand produkciju" dokle više???
Мирослав Ђукић

05. 12. 2017 - 14:52

Бешка је служила за испашу оваца. Манастир је био руинас. Завод у којем је г. Керн радио, бринуо се о томе колико о свакој другој руини. Сад, кад је манастир обновљен, јавља се грађевинац да критикује правосуђе! Коначно су и овце прогнане са Бешке добиле свог адвоката!
Novi komentar