Piše: Radovan DAMJANOVIĆ
Bečki novogodišnji koncert (njem.Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) se održava svake godine 1. januara. Prenosi se direktno radio-televizijskim putem na sve kontinente svijeta i procjenjuje se da je ovogodišnji koncert (2016) slušan i gledan u preko 90 zemalja od strane više od 50 miliona gledalaca i preko milijardu slušalaca. Pored zemalja Evrope prenosile su ga PBC u Sjedinjenim Američkim Državama, BBC u Ujedinjenom Kraljevstvu, NHK u Japanu, veliki broj afričkih, kao i južnoameričkih zemalja. Smatra se da je ovaj koncert pored godišnjeg festivala Pjesme Evrovizije najpoznatiji prenos distributivne mreže Evropske radiodifuzne unije.
I crnogorski javni servis, RTV Crne Gore, redovno preuzima prenos ovog muzičkog spektakla.To je ranije rađeno u okviru jugoslovenske TV mreže kada su program redovno komentarisali poznati radio-televizijski voditelji (Helga Vlahović, Mladen Popović, Ana Ćirica, Silvana Ružić, Ildi Ivanji i dr.). U zadnjih deset-petnaest godina crnogorska RTV nema komentatora već se program realizuje u slici i tonu bez propratnih komentara, ako se program ne prati satelitskim putem iz Zagreba ili Beograda. U svakom slučaju za takav potez Uredništva TV Crne Gore nema opravdanja i prosto je nevjerovatno da se iz godine u godinu pojavljuje ista praksa da se crnogorskom gledalištu, bar iz studija simultanim prevodom, ne obrati neko ko je dobar poznavalac programa muzičkih bečkih novogodišnjih dešavanja.
Koncert Bečke filharmonijese izvodi u Zlatnoj sali Muzikferajna – Bečkog muzičkog udruženja, u prvom okrugu Austrijske prestonice. Zlatna koncertna sala ukrašena je prelijepim cvjetnim aranžmanima koje bečki floristi sastavljaju od cvijeća koje je od 1980. godinetradicionalni poklon italijanskog grada Sanrema.
PROGRAM KONCERTA
Koncert u sali bečkog Muzikferajna izvodi orkestar Bečke filharmonije. On je u prvom redu posvećen djelima kompozitora iz porodice Štraus (Strauss): Johana (Johanna) Štrausa (oca), Johana (Johanna) Štausa (sina), Jozefa (Josefa) Štrausa i Eduarda (Eduarda) Štrausa, što je program predvidio i za ovogodišnji (2016) koncert.Na programu su, kao i svake godine, bili valceri, polke i marševi.
Johan Štraus (otac) je živio u period od 1804. do 1849. godine i u tom vremenu je bio veoma čuven i poznat kao kompozitor. Nazvan je “kraljem valcera”.Bečkom valceru je dao klasičan oblik i učinio ga popularnim širom Evrope.Komponovao je više od 150 valcera, od kojih najpoznatiji »Zvuci Rajne«. Komponovao je i kadrile, marševe i polke.
Johan Štraus(sin) je rođen 1825. godine u Beču kao najstariji. Otac nije želio da mu sin bude muzičar. Završio je politehnički institute, a krijući od oca i uz pomoć majke studira kompoziciju i osniva sopstveni orkestar. Piše operete i od njegovih 479 kompozicija za igru (polke i valceri), najčuveniji je valcer Na lijepom plavom Dunavu koji je nastao 1867. godine. Bio je violinist i dirigent.Umro je 1899.godine.
Jozef Štraus je mlađi brat Johanov.Rođen je 1827.godineu Beču. Studirao je muziku, svirao violin, prošao obuku za inženjera građevine, objavio dvije knjige sa temama iz matematike i bio poznat kao talentovan slikar, pjesnik, dramski pisac, pjevač, kompozitor i pronalazač.U opusu radova ostavio je 283 muzička djela, valcere, polke, mazurke.Od milja je zvan Pepi.Umro je 1870.godine.
Eduard Štraus je rođen u Beču kao peto dijete Johana Štrausa (I) 1835.godine. Namjeravao je da ide u diplomatiju, ali pošto su mu braća Johan i Jozef imala pune ruke posla sa orkestrom odlučio je da se bavi komponovanjem. Komponovao je preko 300 plesova.Od milošte je poznat po imenu Edi.Prema predanju djelovao je arogantno i volio je da nosi vojne medalje.Umro je 1916.godine.
Kao što je već rečeno, koncert je većim dijelom posvećen djelima Štrausovih, ali se uvijek nađe i neko djelo drugih kompozitora koji su uglavnom stvarali u periodu Štrausovih. To su najčešće kompozicije vedrog karaktera kao što su polke, mazurke, valceri, marševi i sl. autora kao što su Jozef Laner (Josef Lanner), Jozef Helmesberger (Joseph Hellmesberger), Franc fon Supe (Franc fon Supe, rođenog u Splitu), Hans Kristijan Lumbju (Hans KristijanLumbju) pa djela Roberta Stolca (Robert Stolz), Karla Mihaela Cirera (Karl Mihael Cirer), Emila Valtefela (Emil Valtefel) i drugih. U prvom dijelu koncerta koji počinje u 11,15 sati i traje do 12 časova obično se izvodi 6 do 8 djela, a nakon toga u drugom dijelu koji traje oko 75 do 80 minuta može se čuti 10 do 12 kompozicija.Program traje oko dva i po sata.
U drugom dijelu koncerta filharmoničarima se pridružuju baletski sastavi iz Baleta bečke državne opera i Bečke narodne opera čime je koncert obogaćen plesnim bravurama austrijskih baletskih prvaka koji plešu u poznatim bečkim palatama i na drugim čuvenim mjestima Austrije (dvorac Šenbrun, zamak Hof i dr.).

Program Novogodišnjeg koncerta Bečkih filharmoničara izvodi se svake godine tri puta: 30. decembra je pretpremijera i ona je rezervisana za pripadnike austrijske vojske, 31. decembra, uveče, je Koncert posvećen novogodišnjoj večeri i na kraju je izvođenje 1. januara kao Novogodišnji koncert. Koncert se svake godine snima i izdaje u zvučnom i video zapisu.
ISTORIJAT KONCERTA - DIRIGENTI



ZANIMLJIVOSTI U VEZI SA KONCERTOM
Novogodišnji bečki koncert, najpopularniji svjetski koncert klasične muzike, ima više draži. Pored uživanja u muzičkim kompozicijama koje izvode vrhunski majstori Bečke filharmonije tu su i savršene kreografije koje se izvode u monumentalnim arhitektonskim zdanjima starog Beča i, nadasve, svaki koncert ponudi gledaocima niz saznanja iz bogate istorije kako muzičkog tako društveno-političkog života Austrije, Beča i Evrope. Mnogo toga se može čuti i saznati za vrijeme praćenja programa koncerta. Evo nekih zanimljivosti vezanih za koncert.

* Prvi koncert je održan na novogodišnje veče 1939. godine, a po projektu Jozefa Gebelsa u cilju sakupljanja novčanih sredstava za kupovinu goriva za dolazeće zimsko hladno vrijeme. To je bio plan Hitlerove Nacionalsocijalističke partije koji je imao za cilj ujedinjenje Trećeg rajha i stvaranje svojevrsnog duha zajedništva.Na program filharmonije su bile kompozicije Johana Štrausa.Kasnije, nakon pada fašizma, bilo je zagovornika da se iz navedenih razloga koncert ukine.Većina ljudi smatra da ovaj novogodišnji koncerti pripada tradiciji staroj nekoliko vjekova, međutim, oni su zapravo počeli za vrijeme nacističke vladavine.
* Novogodišnji koncert Bečke filharmonije je jedan od najskupljih muzičkih događaja na svijetu. Par dana prije početka koncerta cijene karata dostižu astronomske sume. Dvije karte za parter koštaju 18.784 eura, što je 9.392 eura po karti ili 10 puta više od kupovne cijene, a ulaznice za toliko novac mogle su se naći na internet sajtu viagogo.de. Tu se nude i karte za galeriju, koje koštaju 7.380 eura po osobi.
Inače, karte za koncert su rasprodate godinu dana unaprijed i cijena im se kreće od 30 do 940 eura. Za 700 karata, koliko ih ima u prodaji, svake godine se prijavi oko 60.000 ljubitelja muzike. Bečka filharmonija lutrijom odlučuje ko može kupiti karte za novogodišnji koncert.
Svi oni koji maštaju da odslušaju Novogodišnji koncert iz Zlatne dvorane mogu od 2. januara, da podnesu prijavu za karte za koncert 1. januara 2017, te da se nadaju da će biti izvučeni kao srećni dobitnici da kupe kartu.

*Jozef (Pepi) Štraus postao je skoro najuspješniji kompozitor, violinist i dirigent protiv svoje volje. Po profesiji inženjer pridružio se “Štrausovom porodičnom poslu” samo da bi pomogao starijem bratu Johanu, ali je ipak ostao u sjenci svog brata. Jednom je rekao da je bio “parče dopunskog namještaja” u muzici.

*Na Novogodišnjem koncertu održanom 2013. godine čule su se nove kompozicije posvećene Rihardu Vagneru (Vilhelm Rihard Vagner)i Đuzepeu Verdiju (Giuseppe Verdi) kojima je i ovoj godine obilježeno 200 godina od njihovog rođenja.
*Za jubilarni 75. koncert 1. januara 2015, a kojim je dirigovao Zubin Mehta, izvedeno je prvi put pet kompozicija čime je obilježeno 650 godina Univerziteta u Beču i 200 godina Tehničkog bečkog univerziteta.

*Koncertom koji je održan 1996. godine u izvođenju bečkih filharmoničara obilježava se proslava povodom 1000 godina od kada se pominje ime Austrija.
*Lorin Mazel, dirigent, u petoj godini je počeo da nastupa kao violinist, a od devete diriguje orkestrima u Americi.
*Pripadnici orkestra Bečke državne opere su u Austriji oslobođeni vojnog roka.
*Televizijski prenos iz Musikferajna, prvi put je realizovan 1959.godine. Ostvaruje ga austrijska televizija ORF u suradnji s njemačkom YDF, odakle se dalje prenosi putem Eurovizije.