Fascinantna otkrića arheologa

GAZIVODA: Drevni Risan je imao palate, ulice, trotoare i sisteme podnog grijanja

U proteklih pet godina na Carinama su pronađeni izvrsni arhitektonski ansambli, poput ostataka sistema podnog grijanja (hipokausta), dvije palate sa ulicama, kanalom i trotoarima...
Objavljeno: 20. 08. 2018 - 00:00 Promjenite veličinu teksta: A A A

 Risan je grad koji kontinuirano živi mnogo vjekova unazad. Logično je da se ispod sadašnjeg naselja nalaze ostaci starijeg, što ne predstavlja devastaciju, već nam ukazuje na njegovo trajanje i činjenicu da savremeni Risan predstavlja još jedan kulturni horizont koji obogaćuje istoriju Risna i ukazuje na to da ljudi i dalje žele da borave na istom prostoru. To samo potvrđuje njegov povoljan položaj i pronicljiv izbor mjesta za život koji su odredili Iliri - kazao je za Portal Analitika dr Dejan Gazivoda, vođa projekta istraživanja u Risnu.

Višegodišnja arheološka istraživanja u Risnu, na lokalitetima Carine i Gradina do sada su dala veoma značajne rezultate. Istraživanja su vršena na lokalitetima Gradina (gdje je pronađeno arheološko blago kraljice Teute) i Carine gdje su pronađeni ostaci ilirskog grada iz helenističkom i rimskog perioda. Prije nekoliko dana predstavljena je izložba ΣYNÉXEIA – CONTINUUM – TRAJANJE čiji je cilj da otkrije noba saznanja o Rizonu, odnosno, Risiniumu. Tim povodom razgovarali smo sa vođom projekta istraživanja u Risnu, dr Dejanom Gazivodom.

ANALITIKA: Šta je tačno otkriveno u Risnu na lokalitetima Carine i Gradina?

carine2

GAZIVODA: U naučnim krugovima od ranije su poznati arheološki potencijal i vrijednost Risna kao jedne antičke urbane naseobine. Neophodno je napomenuti da su istraživači zainteresovani za proučavanje istorije Risna već od kraja XIX vijeka i da su arheološka istraživanja sprovođena sa prekidima sve do početka XXI vijeka, kada otpočinju sistematska arheološka istraživanja koja u kontinuitetu traju već punih osamnaest godina u okviru međunarodnog projekta Risinium prijestonica kraljice Teute.

Subjekti saradnje u ovom projektu u periodu od 2001–2011. godine bili su nekadašnji Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kotora i Centar za arheološka istraživanja jugoistočne Evrope Novae Univerziteta iz Varšave. Nakon transformacija institucija u oblasti zaštite kulturnog nasljeđa u Crnoj Gori tokom 2011. godine, istraživanja je preuzeo J.U. Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore. Projekat se od 2012. godine finansira kroz „Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara“ Ministarstva kulture, kao i od strane Univerziteta u Varšavi od početka njegove realizacije.

 Na Carinama su otkriveni ostaci ilirskog grada iz helenističkog i rimskog perioda, odnosno, podgrađa, dok se na Gradini nalazila akropola, što predstavlja uobičajenu šemu gradova u doba helenizma. Takođe, na Gradini se nalaze ostaci fortifikacije iz srednjeg vijeka, koja je bila aktivna tokom mletačke i turske vladavine sve do kraja Drugog svjetskog rata.

ANALITIKA: O kakvom se arheološkom nalazištu radi i iz kojeg perioda?

GAZIVODA: Kao što smo već napomenuli, možemo izdvojiti više kulturnih slojeva, od helenističkog, preko rimskog, srednjovjekovnog do recentnog. Ostaci privatnih i javnih objekata, palatâ, ulicâ i bedema na Carinama ukazuju na veoma razvijeno naselje u antici.

Položaj grada, koji se nalazi duboko u zalivu, sa Gradinom iznad, sa koje je lako kontrolisati prolaz brodova kroz Verige, uslovio je njegov razvoj u jedan od najbitnijih trgovačkih centara, a potom i formiranje ilirske prijestonice u jednom trenutku helenističkog doba. U doba rimske vladavine, grad je najvjerovatnije imao status municipijuma,  moguće i kolonije, što ukazuje da je i dalje imao visok stepen urbanizacije.

ANALITIKA: Šta ovakvo otkriće znači za arheologiju Crne Gore i da li je naša država konačno smještena na svjetskoj mapi arheoloških otkrića?

GAZIVODA: U Risnu se nalazi najbolje očuvana ilirska naseobina u Crnoj Gori, koja se može istraživati narednih nekoliko decenija i predstavlja jedan od naših najznačajnijih lokaliteta.

gradina3

Veoma je važno napomenuti da država posljednjih godina ulaže značajna finansijska sredstva u veliki broj arheoloških istraživanja koja se sprovode u različitim djelovima Crne Gore. Takođe, određen broj projekata je međunarodnog karaktera koji predstavljaju primjer pozitivne saradnje kroz međusobnu razmjenu iskustava, načina rada, a ujedno i promociju crnogorske arheologije kroz prezentaciju rezultata istraživanja u međunarodnim stručnim časopisima.  

ANALITIKA: Prije nekoliko dana ste imali izložbu ΣYNÉXEIA – CONTINUUM - TRAJANJE. Predmetni projekat podrazumijeva arheološka istraživanja u cilju otkrivanja novih saznanja o Rizonu odnosno Risiniumu. Koja su to nova otkrića na koja ste naišli?

GAZIVODA: Na izložbi su prezentovani rezultati istraživanja u posljednjih pet godina, odnosno, u periodu od 2014-2018. godine. Istraživanja su sprovedena na lokacijama Carine VI, Carine VIII i na Gradini. U proteklih pet godina na Carinama su pronađeni izvrsni arhitektonski ansambli, poput ostataka sistema podnog grijanja (hipokausta), dvije palate sa ulicama, kanalom i trotoarima.

 Na Gradini otkriveni su ostaci cistijerne i dijela bedema iz srednjovjekovnog perioda, mletačke i turske vladavine. Takođe, pronađeno je preko 1.100 inventarskih nalaza i preko 7.800 fragmenata studijskog materijala. Ovaj podatak dovoljno govori o značaju navedenih lokaliteta. Prezentovan je dio bogatog pokretnog fonda, u cilju upoznavanja stručne i laičke javnosti sa rezultatima arheoloških istraživanja u posljednjih pet godina, što ujedno predstavlja i profesionalnu obavezu.

Cilj izložbe jeste podizanje istraživanja u Risnu na viši nivo. Obzirom na činjenicu da se već skoro dvije decenije postepeno otkriva urbana struktura jednog veoma značajnog antičkog grada, ovaj projekat zaslužuje izdizanje na državni nivo u vidu kapitalnog projekta. U skladu s tim bi multidisciplinarni tim koji bi činili arheolozi, arhitekte, hidroinženjeri, građevinski inženjeri, konzervatori i stručnjaci iz srodnih strukâ, trebao razraditi detaljan elaborat o eliminisanju devastirajućih faktora, konzervaciji, eventualnoj restauraciji, prezentaciji i konačno plan o formiranju arheološkog parka u cilju konačne valorizacije lokaliteta Carine i njegove turističke samoodrživosti.

Stoga, izložba, koja je svečano otvorena u Ministarstvu kulture na Cetinju krajem jula mjeseca, kao i prije par dana na Rimskim mozaicima u Risnu, do kraja godine biće predstavljena u više gradova širom Crne Gore, kako bi javnost bila upoznata sa najnovijim rezultatima sistematskih arheoloških istraživanja u Risnu.

ANALITIKA: Da li su ovi pronalasci povezani sa slučajnim otkrićem 1939. godine kada su radnici kopajući kanalizaciju za risansku bolnicu pronašli arhitektonske ostatke rimskog doba te kasnijim pronalascima arheologa dr Valenti?

ulaz-u-palatu

GAZIVODA: Naravno. U periodu između dva svjetska rata, D. Vuksan otkriva temelje vile urbane (Vila Hipnosa), odnosno, hospitium-a, koji je izgrađen u drugoj polovini II vijeka i bio aktivan sve do IV vijeka. Tokom italijanske okupacije i aneksije Boke (1941–1943. godine) iskopavanja na Carinama vršio je dr Valenti i tom prilikom, nažalost, odnio veliki broj pokretnih arheoloških nalaza u Italiju.

ANALITIKA: Da li ovakvi pronalasci mogu promijeniti dosadašnja istorijska saznanja kada je taj dio Crne Gore u pitanju?

GAZIVODA: Cilj arheoloških istraživanja generalno jeste otkrivanje načina života u prošlosti i razumijevanje duhovne i materijalne kulture jedne civilizacije, kao i proučavanje njenog razvitka do najvišeg stupnja. Ovakvi pronalasci, naravno, dopunjuju naše znanje o Ilirima i ukazuju na visok nivo razvoja ilirske države.

ANALITIKA: Postoji li mogućnost da je ''moderni i izgrađeni'' Risan kućama i zgradama zatrpao druge djelove antičkih temelja nekadašnjeg grada?

GAZIVODA: Risan je grad koji kontinuirano živi mnogo vjekova unazad. Logično je da se ispod sadašnjeg naselja nalaze ostaci starijeg, što ne predstavlja devastaciju, već nam ukazuje na njegovo trajanje i činjenicu da savremeni Risan predstavlja još jedan kulturni horizont koji obogaćuje istoriju Risna i ukazuje na to da ljudi i dalje žele da borave na istom prostoru. To samo potvrđuje njegov povoljan položaj i pronicljiv izbor mjesta za život koji su odredili Iliri.

ANALITIKA: Šta je sljedeći korak, kako valorizovati i zaštititi ovakva otkrića?

GAZIVODA: Treba razmišljati da se u budućnosti na području Risna oformi naučno-istraživački centar sa muzejskom jedinicom u kojoj će konačno biti prezentovani svi pokretni nalazi, kojih ima sasvim dovoljno da na pravi način reprezentuju dosadašnje arheološke pronalaske.

U ovom naučno-istraživačkom centru stvorili bi se optimalni uslovi za funkcionisanje stručnog tima posvećenog istraživanju antičkog grada preko čitave godine, usmjeravajući svoju stručnost u punom kapacitetu prema sistematskom istraživanju antičkog Risna.

ANALITIKA: Da li su započeta neka nova istraživanja na kojim bi se još lokalitetima u Crnoj Gori mogla naći slična ovako senzacionalna otkrića?

 GAZIVODA: Kada se govori o arheologiji i lokalitetima koji se istražuju, ne treba se voditi senzacionalizmom, iako vaše kolege često koriste tu i slične riječi kada izvještavaju o arheološkim rezultatima. Već je navedeno da se posljednjih godina istražuje veliki broj lokaliteta sa izvrsnim rezultatima, između ostalih i oni koji spadaju u red najznačajnijih, poput Duklje, Crvene Stijene, Municipiuma S…, Svača i dr. Javnost se redovno informiše o rezultatima sa tih istraživanja, tako da možemo reći, kako su arheološka istraživanja veoma dobro medijski zastupljena u Crnoj Gori.

 

Komentari: 16

@

20. 08. 2018 - 00:05

SRBI!SRBI SU UVJEK PREDNJACILI PRED OSTALIM NARODIMA.ZAMISLITE U TO VRIJEME PODNO GRIJANJE ZLATNA KASIKA I KO ZNA STO JOS.MOZDA SMO MI, I TO NAM JE NAJVECA MANA ,PRESKROMNI PA DOZVOLJAVAMO NARODIMA KOJI NISU IMALI PODNO GRIJANJE DA SU RAVNOPRAVNI SA NAMA.MORAMO ISTICATI SVE NASE VRLINE AKO MISLIMO DA PREDVODIMO CIVILIZACIJU I UNISTIMO NOVI SVETSKI POREDAK.
Станислав

20. 08. 2018 - 09:11

Било да си саркастичан или не,али научници се слажу да су Срби на овим просторима темељ евроспке па и свјетске цивилизације. Илири или Срби једно је те исто.
@ za stanislava

20. 08. 2018 - 15:51

A naravno da sam sarkastican jer ti naucnici su Jovan Deretic i niko vise na ovoj planeti i u ovom vremenu.Ali ako nadju sad u Risnu zlatnu kasiku i ja cu se zamisliti.SRBIJA UBIJA!!!!
Stanislav

20. 08. 2018 - 19:11

Rekoh naučnici,ne politikanti koji bi i Petrovićima da niječu srbstvo iako svako pismen može da čita Glas Crnogorca do 1918 i nakon toga.
Da li je sarkazam

20. 08. 2018 - 18:21

Haaaa, haaaa, haaa... Ti si moj brat!
@ za dali je sarkazam

20. 08. 2018 - 23:05

U 19 VIJEKU MILOS OBRENOVIC BI PLUNUO NA PALAC I TAKO SE POTPISIVAO A USTA SU MU BILA TOLIKO CISTA DA BI TO OSTAJALO KAO NAJKVALITETNIJE MASTILO A OVAJ STRUCNJAK ME PITA JELI SARKAZAM TO STO SU SRBI IMALI PODNO GRIJANJE I ZLATNU KASIKU U VRIJEME ILIRA.NESRECA JE STO SU I PAMETNI LJUDI U ZADNJIH 30 GODINA CULI TOLIKO GLUPOSTI OD NEBESKOGA NARODA DA UOPSTE NE MOGU NI OVAJ NAJPRIMITIVNIJI SARKAZAM DA PREPOZNAJU.DA DODAM DA SU SRPKINJE SREDA HARFU SVIRALE DOK SU NASE BABE KOSIJEROM DRACE I SIPKOVINE KRESALE ZA OGRIJEV.SRBIJA UBIJA!!!
Da li je sarkazam

20. 08. 2018 - 23:38

Stanislav je nevjerovatna pojava na nasim portalima. Ocigledno mi je da koristi izvore srpske crkve u CG koje srpski popovi i razni Joce M smisljaju u trenucima dokolice i nervne krize. Mada Stanislav zna da ide i dalje - jedno vrijeme se pozivao na citate sa srpske Vikipedije cije je teme, po svom sopstvenom priznanju, sam obradjivao i objavljivao na srpskoj Viki. Da li je On ustvari Deretic glavom i bradom ili je jednostavno opsjednut njegovom 'velicinom', ne mogu reci ali me sasvim sigurno uveseljava svojim otkricima glede 'srpska truba s Merkura se cuje'
flamantes

28. 08. 2018 - 17:48

Станислав, Stano niko se ne slaže sa tim glupostima, uostalom Srbi nemaju nikakve veze sa Ilirima
Da

20. 08. 2018 - 00:20

Risan u proslosti nikad nije bio ispod danasnjeg civilizacijeskog gnivoa
Rukfaš

20. 08. 2018 - 07:09

Evo vam koliko je sjutra tamo Amfi da sve osvešta i da poperi krst za početak. A uskoro i saborni hram.
20489

20. 08. 2018 - 07:46

A kukala bastino, ovo je doktor?
KeBa

20. 08. 2018 - 11:13

A sta je fascinantno? Ostaci uruseni, smece, raskopana zemlja rasuta, a taj strucnjak vodi iskopavanja? Kako neko strucno lice moze lokalitet ostaviti tako raskopan, ako je ovo i konzervirano onda bolje da vise ne kopa! Meni ovo vise lici na igru po nasem nasljedju! Ko se pita za ovakve slucajeve? Risnjani najbolje znaju kako se kopa, sta smo dobili kao opstina?
srboid

20. 08. 2018 - 14:51

Očekujem da Amfilohije ovdje postavi srpsku zastavu. Oni su stariji od ameba i sve na zemlji je srpsko.
“$$$”

20. 08. 2018 - 15:18

“Kao sto smo vec napomenuli...” ovaj govori o sebi ka o trecim licima. ... ispod sadasnjeg se nalaze ostaci starijeg... sto ne predstavlja devastaciju...e nasmija me danas na ovi zaropek! Strucnjak ovaj neki.
danilo s.

20. 08. 2018 - 18:23

Milsim da je želio da kaže da činjenica da ispod modernog Risna leže ostaci starijih naselja ne znači da je moderni Risan predstavlja dvastaciju tih starijih naselje, koliko svjedoči o pogodnosti ove lokacije za osnivanje gradova. Sličan poblem se desio, na primjer, u Israelu. Iskopaju ostatke hrišćanske crkve iz najranijih vremena Hrosćanstva, ali nasatvljaju da kopaju jer vjeruju da se ispod te crkve nalaze ostaci drevne judejske civilizacije. Na njihovi sreću, oni nemaju Amfilohija koji bi brže bolje "obnovio svetosavsku crkvu" i time spriječio otkrića mnogo starijih hramova. Ko zna sto je ispod ove crkve na Prevlaci kod Tivta. Sasvim moguče da bi blio otkriveni ostaci paganskog hrama ili rimske ville?
@ danilu

20. 08. 2018 - 19:57

Ne, mislim da je rekao ono sto je mislio. Tolika mu je strucnost. O ovome sto ti pricas, on i ne razmislja, rek’o bi’...ispricane floskule, gotove recenice isprepisivane sto puta. Nista novo osim samopromocija. Zali boze lokaliteta!
Novi komentar