Srbija - 13 godina nakon priznanja nezavisnosti Crne Gore

Sjenka starijeg brata

Iako u grupi država koje su neposredno nakon referenduma priznale nezavisnost Crne Gore, Srbija ni nakon 13 godina ne može da razumije šta ta odluka suštinski znači.
Objavljeno: 14. 06. 2019 - 00:00 Promjenite veličinu teksta: A A A

Piše: Adnan PREKIĆ, istoričar

Kurtoazne poruke čelnih ljudi dvije države o dobrim odnosima često su u sjenci izjava koje relativizuju ili negiraju crnogorski identitet. To potvrđuje i nedavno usvajanje Povelje o srpskom kulturnom prostoru, dokumenta koji rehabilituje političke ideje Memoranduma SANU iz 1986.

 Značajan dio političkih i intelektualnih elita u Srbiji kao da ne može da prihvati činjenicu da su ideje o monopolu nad kulturnim naslijeđem, istorijom i identitetom prevaziđene i da je svođenje bilansa politike koja je izolovala srpsko društvo od susjeda, jedini način za građenje održivih odnosa dvije države.

U subotu, 15. juna, navršiće se 13 godina od kada je Srbija priznala nezavisnost Crne Gore. No i pored načelne ocjene zvaničnika dvije države da Crna Gora i Srbija imaju dobre odnose, period od 2006. godine obilježile su političke trzavice, nerazumijevanje i neodmjerena retorika zvaničnika. Posljednja u nizu takvih izjava, stigla je od Nikole Selakovića, jednog od najbližih saradnika predsjednika Vučića, koji je poručio da je: “Crna Gora klasična srpska država”. Samo dan kasnije i sam Vučić je imao potrebu da crnogorskoj Vladi poruči kakve bi zakone Crna Gora trebalo da (ne)usvaja.

SRPSKI KULTURNI PROSTOR

Dok bi se neodmjereni stavovi pojedinaca mogli tumačiti kao dio tradicionalnog političkog diskursa Beograda prema Crnoj Gori, za zvanične dokumente države Srbije mnogo je teže naći racionalno objašnjenje. Među njima je posebno interesantna, nedavno usvojena Povelja o srpskom kulturnom prostoru, dokumentu koji ima ambiciju da: “definiše smjernice za jedinstvenu kulturnu-prosvjetnu politiku srpskog naroda”. Slučajno ili ne, ova programska platforma Vlade Srbije u Crnoj Gori je ostala potpuno neprimjetna.

sanuČudan odnos prema tekstu koji iako u formi načelnog, neobavezujućeg dokumenta, direktno zadire u neka od najvažnijih principa savremenog crnogorskog društva. To se prevashodno odnosi na definiciju Srpskog kulturnog prostora,  koji po autorima Povelje podrazumjeva: “prostor na kojem je srpski narod u dugom istorijskom trajanju živeo ili još uvek živi. Drugim rečima, granice kulturnog prostora nije moguće svesti u granice jednog političkog, odnosno državnog prostora”. Kako bi isključili svaku mogućnost konstruktivne interpretacije, autori Povelje potrudili su se da i geografski uokvire taj prostor: od Trebinja i Herceg-Novog do Subotice i Vršca, od Vranja i Gračanice do Banje Luke.

Pozicioniranje crnogorske države u teritorijalni kontekst Srpskog kulturnog prostora samo je jedan od problematičnih djelova dokumenta. Ništa manje opasni nisu ni stavovi o doživljaju prošlosti i kulturi sjećanja, koji snažno asociraju na ideje iz Memoranduma Srpske akademije nauka i umjetnosti iz 1986. godine.

Anahrona definicija istorijske zajednice koju po autorima Povelje povezuju “zajednička sećanja na presudne događaje istorijske egzistencije, osobito sećanja na kolektivna stradanja”, afirmiše princip viktimizacije koji je bio osnova nacionalističkog programa 90-tih. Na to se nadovezuje i relativizacija istorijskih događaja sa kraja 20. vijeka i uloga srpskih političkih elita u njima.

Otvoreni poziv na istorijski revizionizam, autori Povelje objašnjavaju potrebom da “postoji snažna tendencija da se izolovani ili konstruisani događaji iz davnijih ili nedavnih međunacionalnih sukoba, revizionističkim diskursom bez dubljeg utemeljenja, nametnu kao obavezujući narativi u kojima je srpska strana bezuslovno negativno markirana”. Nespremnost političkih i intelektualnih elita Srbije da nakon više decenija realno sagledaju bilanse nacionalističke i šovinističke politike, ukazuje da u tom dijelu srpskog društva i dalje postoji snažan otpor prema suočavanju sa odgovornošću i posljedicama politike koja je iza sebe ostavila pustoš.

POLITIKA KONTINUITETA

Potreba da se Poveljom o Srpskom kulturnom prostoru geografski definišu granice nacionalnih interesa, predstavlja kontinuitet politike zvaničnog Beograda. Važno je ukazati da je Vlada Srbije i 2011. godine usvojila sličan dokument u kome se paternalistički odnosi prema svim Srbima u regionu. Tada usvojena Strategija o saradnji matične države i Srba u regionu i dijaspori,  definisala je osnovne mehanizme uticaja na Srbe u regionu, a centralno mjesto tog procesa namjenjeno je Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

patrijarh-irinej-tanjug-jarU ovoj strategiji navedeno je da je nacionalni identitet u dijaspori oblikovan pod uticajem Srpske pravoslavne crkve koja je po ocjeni Vlade Srbije “jedina integrativna ustanova i most između matične države i dijaspore”. Prepoznajući važnost SPC u oblikovanju nacionalnog identiteta, Vlada Srbije predvidjela je da crkvi pruži svaku logističku podršku. Zamišljeno je formiranje funkcionalne mreže “čija glavna čvorišta treba da budu parohije Srpske pravoslavne crkve”.

Iz aktuelne perspektive i uticajnosti SPC, odnosno Mitropolije crnogorsko-primorske na političke, kulturne i socijalne procese u Crnoj Gori, moglo bi se zaključiti da je strategija srpske vlade dala dobre rezultate. Da li u tom kontekstu treba da čudi izjava predsjednika Srbije Aleksandra Vučića koji poručuje da Crna Gora ne bi trebalo da usvaja Zakon o slobodi vjeroispovesti jer on nije dobar za srpski narod i da bi njegovo usvajanje neminovno ugrozilo dobre odnose dve zemlje?

BILANSI POLITIKE 90-tih

Sagledavajući bilanse 13 godina odnosa Crne Gore i Srbije kao dvije nezavisne zemlje, nemoguće je zanemariti navedene programske dokumente i snažnu potrebu Beograda da se mješa u unutrašnja pitanja savremenog crnogorskog društva. Poruke o geografskom definisanju Srpskog kulturnog prostora, stigmatizaciji, ugroženosti srpskih nacionalnih interesa i pozivi na istorijski revizionizam nisu ništa drugo osim oživljavanje političkih ideja Memoranduma SANU iz 1986. godine.

Još veća opasnost može biti ignorisanje takvih poruka i istrajavanje na ezopovskom jeziku o navodno izvanrednim odnosima dvije države. Uvjek treba imati na umu istorijsko iskustvo sa kraja 80-tih godina kada se u nacionalističkim krugovima iz Srbije pripremala atmosfera za AB revoluciju. I tada su rukovodstva iz Beograda i Titograda tvrdila da su odnosi izvanredni i da problem prave samo izolovane nacionalističke i šovinističke grupe. Događaji iz 1988. i 1989. godine pokazaće da se na taj način samo kupovalo vrijeme, a da su takozvani “izolovani slučajevi” ustvari bili dominantni stavovi političkih i intelektualnih elita iz Srbije.

Bez obzira što su krajnji dometi ove politike ograničeni i neminovno osuđeni na propast, oni se nikano ne smiju ignorisati. Ideje o nacionalnom objedinjavanju i teritorijalnom ekskluzivitetu jedne kulture predstavljaju relikt prošlosti i one ne mogu biti održiva alternativa savremenim istorijskim procesima.

Zbog toga će svođenje bilansa nacionalističke politike 90-tih biti ključni izazov savremnog srpskog društva. Suočavanje sa posljedicama politike koja je završila na osuđeničkoj klupi tribunala u Hagu biće prvi korak u tom pravcu. Političke ideje koje i pored svih žrtava i razaranja nijesu mogle proći prije 30 godina teško mogu ponuditi odgovore koji su potrebni savremenom srpskom društvu.

 

Komentari: 25

SPC - veliki problem

14. 06. 2019 - 00:13

Pitanje crkve se ne rjesava brzo. Asimilacija Crnogoraca traje vise od 100 godina . Najbrutalniji momenat je bio kraj I sv. rata kad je eliminasa drzava pa crkva. Korak po korak povratiti CPC. Sljedece sto je potrebno uraditi jeste promjeniti vlasnistvo nad objektima SPC koji su nezakonito oteti u drzavno. Niko ih nece tjerat ali ce objekti pripadat drzavi. Ocigledno je da je SPC ovdje u CG , ne zbog Hrista nego zbog politike tj posrbljavanja Crnogoraca i obesmisljavanja drzave. Svima je evidentno da SPC u ovoj formi kao drzava u drzavi ne moze dugo egzistirati u suverenoj i evropskoj CG. Nesto od toga ce se drasticno promjeiti. Svima je jasno da crnogorski narod nama svoju crkvu tj da SPC ne moze bit crkva Crnogoraca jer ne samo da ne priznaje slobodno izrazeno nacionalno opredjeljenje nego , kako smo vidjeli, vrijedja Crnogorce na vulgaran ulicni nacin. Ovo je samo djelic problema sa SPC. Za cjelu sliku je potrebna obimna knjiga.
Djuradj

14. 06. 2019 - 09:23

...bravo...
@ spc problem

14. 06. 2019 - 10:47

I JA KAZEM BRAVO ALI SAMO DA DODAM DA SRBIJA NIKAD NECE DOBROVOLJNO ODUSTATI OD CG TE TREBA ISKORISTITI OVAJ ISTORIJSKI TRENUTAK KAD IM ZBOG KOSOVA NE ODGOVARA OTVARANJE DRUGOGA FRONTA TE RESAVATI NASE PROBLEME NAGOMILANE ZADNJIH 100 GODINA ASIMILACIJE.
4 C

14. 06. 2019 - 12:02

Ovakvim ponasanjem Srbija reinkarnira i ozivljava svoju gubitnicku politiku sa kraja 80-tih i pocetka 90-tih godina proslog vijeka, koja je dozivjela prvo moralni a zatim i vojno-politicki i pravni slom. Rastucim frustracijama sa infantilnim nacinom ophodjenja nedostojan odrasle osobe sa iluzijama o sebi i predrasudama i stereotipima o drugima, Srbija ne moze graditi bas nista a moze izgubiti bas sve. Sa ovakvim, nadmenim, podcjenjivackim nabojom sa ovjestalom kulturno-rasistickom predstavom o okruzenju kojom susjede dozivljava kao inferiorne i neravnopravne srpsko rukovodstvo ponavlja obrazac iz 90-tih cime ce opet dozivjeti poraz na svim frontovima, reputacioni bankrot, sto godina samoce i postati raj za primitivce i podlace.
Sovereign

14. 06. 2019 - 20:31

Нисмо браћа, него суживотници....
-

14. 06. 2019 - 21:31

Ti konkretno jesi brat Crnogorcu
SPC - nasa crkva? NE !

14. 06. 2019 - 00:21

Zasto se Crnogorci prisiljavaju na SPC. Jedno je pitanje treba li jedan narod prevalentno pravoslavan da ima svoju nacionalnu crkvu kako je to uobicajeno. Ali ko tvrdi da ne treba, mora odgovoriti ima li smisla da Crnogorcima njihova crkva bude ona koja ih uopste ne priznaje kao narod, koja ih naziva nakotom, volovima, ... koja krsi zakone drzave i za koju na kraju krajeva u ovoj drzavi postoji samo jedan narod ? Odgovaram: NE, ovo je neodrziv status i mora se rjesit razumno.
ПЛУЖИНЕ

14. 06. 2019 - 03:03

"Другови мир. Другови мирно."
CRMNICA

14. 06. 2019 - 11:51

Gospodo četnici, za mrš budite spremni.
ПЛУЖИНЕ

14. 06. 2019 - 15:40

Гледамо се, али не у манастиру Саватија Соколовића, ту примамо само људе добријех намјера.......
Rašo

14. 06. 2019 - 07:32

Nije on ni S od sjenke Milove. Ovo je bezlična ličnost koja izigrava mučenika i paćenika. Ovakvog preśednika Srbija nikad u svojoj istoriji nije imala.
Realista

14. 06. 2019 - 18:21

Vucko-potrcko je bosanceros,zato je i predsjednik Srbije. Slicno Seselju, hrvatu iz vucjeg-dola u hercegovini. Ovi tkz srbi su najgori. Srbija je imala kadrove, kojima su se svi divili: Ivan Stambolic , Bogdanovic, raniji gradonacelnik Beograda ...svi su oni likvidirani ili umrli u inostranstvu (Bogdanovic).
Ćalasan

14. 06. 2019 - 09:29

Alek, tipičan talentovani psihopata,zar ne osjećate iza njegovih sladunjavih riječi o CG, nadmenost,oholost, osjećaj superiornosti po onoj "Ti, ti...nemoj da me ljutiš.." Njegovi kerberi samo izgovaraju njegove misli, koje on- Veliki Alek anaknadno tumači a misli mnogo gore. Opasan lik ne samo za region nego i za svijet. Jedan je već postojao! Pogađate koji..?
Možda te zanima

14. 06. 2019 - 10:26

U nastavku je link sa podacima o selu Ćalasan: https://indikosh.com/vill/536120/chalasan
Trubaci - bez nota

14. 06. 2019 - 19:34

Slican bledunjavom Vucicu je pihtija Dacic. Tu je i "gjeneral" Vulin, koji redovno podnosi izvjestaj svom vrhovnom komandantu Vucicu. Da stvar bude ljepsa, tu je Ana Lezbos, premijer vlade Srbije.Sve cvijet do cvjeta.
Мирослав Ђукић

14. 06. 2019 - 10:04

Је ли има неко ко је толико наиван да помисли да су компрадори из Београда и Подгорице стварно у спору? И то око Цркве? Убили се, обојица, од секирације за Цркву! Ето мало забаве за јавност!
Posejdon Djukic

14. 06. 2019 - 10:28

Prosvjetli nas premudri sto 'obrnuo si igricu'! Dosta je vise srbovanja i pljuvanja po svemu sto kicmu pred Beogradom nece da savije! I to iz crnogorskih crkvi i manastira!
Мирослав Ђукић

14. 06. 2019 - 13:05

Посе, пријатно поподне! Поздравите Ваше!
Miro

14. 06. 2019 - 13:46

kad ćeš na Kosovo, da obiđeš srpske svetinje.
Tristan i Izolda

14. 06. 2019 - 20:27

Treba prvo da sredi pasos... i da ne bude na spisku sumnjivih. Policija Kosova je rigorozna po ovom pitanju.
Ljuljaška

14. 06. 2019 - 10:05

Opet ista žurka. Sad se becamo ovamo, sad onamo. A kad zatreba i onam, onamo. Vječita ljuljaška koju zaljulja crno-srpska koalicija kad počnu da stvarno ljuljaju socijalne teme i svijest o evidentnoj korupciji na svim nivoima. Treba skrenuti pažnju, a čim će bolje osim iskonstruisanim patriotskim napuhom i pitanjem "vjere", jer većina jednostavno ne može bez crkve ni u kafanu. Ako ovo i dalje neko kupuje, onda je slučaj bez lijeka.
ŠABAN

14. 06. 2019 - 11:42

Bivši ultranacionalista, predsednik Aleksandar Vučić podržava tvrdolinijaše koji i dalje žele da "zamrznu" pitanje Kosova u nadi da će se na kraju EU raspasti, NATO se raspustiti, a Rusija će ih spasiti i pomoći da obnove svoj srušeni san o "Velikoj Srbiji".Okomio se i na susjednu Crnu Goru.
Natko

14. 06. 2019 - 18:50

Tko kaže da je bivši??!!
NEBOJŠA

14. 06. 2019 - 12:28

Da li je neko proverio postoji li uopšte ova Povelja o srpskom kulturnom prostoru ili je to još jedna neproverena vest kojom se napada crnogorska mitropolija
Nada

14. 06. 2019 - 21:28

Lijep tekst, pametan sud... Mene zanima još ovo: otkud ovakav naslov tj. što znači ovaj naslov? Na koga se misli da je "stariji brat"? Nije, valjda, Srbija? A sa druge strane, čini mi se da previše energije (svi skupa) trošimo na psihopatske ideje i zablude naših dragih komšija: neka ih, neka sanjaju i lupetaju - ne umiju drugačije, to je već genetska karakteristika. Čini mi se: lakše bi mi (nam) bilo...
Novi komentar