Istoričar Adnan Prekić ocijenio

Za rehabilitaciju nije potrebno donošenje posebnog zakona

Pitanje rehabilitacije i obeštećenja žrtava političkog progona nije potrebno uređivati posebnim zakonom, ocijenio je istoričar Adnan Prekić, navodeći da predlagač te inicijative problemu 1948. godine prilazi bez razumijevanja istorijskog konteksta.
Objavljeno: 17. 11. 2019 - 14:45 Promjenite veličinu teksta: A A A

Među zemljama članicama i kandidatima za članstvo u Evropskoj uniji, Crna Gora jedina od država bivše SFRJ nema zakon o rehabilitaciji političkih zatvorenika, zbog čega je Akcija za ljudska prava (HRA) u septembru uputila inicijativu da Vlada hitno sačini radnu grupu koja bi radila na izradi tog akta.

Prekić smatra da, ukoliko postoji potreba da se članovi porodica političkih zatvorenika na neki način obeštete, za to ima mnogo boljih načina od zakona kojim bi kompleksne istorijske procese ukalupili u pravne norme.

“Iako generalno ne vidim ništa sporno u potrebi preispitivanja totalitarističkog nasljeđa Crne Gore, moram ukazati da nijesam siguran na koji način bi se to moglo postići usvajanjem pomenute inicijative”, rekao je Prekić agenciji MINA.

On je podsjetio da je Deklaracijom crnogorskog parlamenta iz 1992. godine ukazano na određene zloupotrebe komunističkih vlasti i progon političkih neistomišljenika.

“Osuđen je teror nad osuđenicima Golog otoka i zaključeno da je njima neophodno obezbijediti moralnu i pravnu satisfakciju. U tom kontekstu, ne vidim potrebu da se to pitanje uređuje nekim posebnim Zakonom”, naveo je Prekić.

Prema njegovim riječima, sporna je činjenica da predlagači inicijative problemu 1948. godine i svega onoga što ona simbolizuje, prilaze bez razumijevanja istorijskog konteksta.

“Iz njihovih tumačenja moglo bi da se pomisli da je do 1945. godine Crna Gora bila oaza slobode, demokratije i političkog pluralizma,i da su se tu odjednom pojavili komunisti koji su zaveli političku diktaturu”, dodao je Prekić.

Na pitanje koliko bi donošenje zakona o rehabilitaciji političkih zatvorenika pomoglo u suočavanju sa lošim stvarima koje su se desile u prošlosti i pomoglo u ispravljanju nepravde, on je odgovorio da ne postoji način da se bilo koji istorijski proces objasni i razumije, izvan metodologije istorijske nauke.

Kako je dodao, nekim pravnim aktom može se izraziti načelna spremnost da se problematizuje određena istorijska tema, ali ona se ne može rješavati izvan akademskih i naučnih krugova.

“Tako i Crna Gora malo zna o totalitarističkom nasljeđu Crne Gore za vrijeme socijalističke vlasti i ja u tom dijelu prvenstveno vidim prostor za bolje razumijevanje tih, i sličnih tema”, naveo je Prekić.

On je kazao da nema nikakve sumnje da je najveći broj političkih zatvorenika na Golom otoku tamo završio bez snažnog i opravdanog razloga.

“Takođe, nema sumnje da lične sudbine ljudi koji su završili na Golom otoku i sudbine njihovih porodica, neće mnogo zanimati istorijski kontekst. Ipak, to nikome ne daje za pravo da iz te perspektive cijeli jedan istorijski period karakteriše kao period mraka i neslobode”, rekao je Prekić.

Kako je naveo, i pored ozbiljnih ograničenja komunističke vlasti, sve istorijske činjenice ukazuju na to da je to period najintenzivnije i najobuhvatnije emancipacije crnogorskog društva.

On je naglasio da se zaboravlja istorijska činjenica da je tadašnja država bila u realnoj političkoj i vojnoj opasnosti i da centralistički sistem uspostavljen 1945. godine nije imao druge mehanizme da reaguje na tu prijetnju.

“Čini mi se da zaboravljamo da nije bilo Golog otoka, da bi cijela Jugoslavija postala jedan veliki Goli otok”, kazao je Prekić.

On smatra da je u inicijativi posebno problematično pozivanje na deklaracije Savjeta Evrope iz 1996. i 2006. godine u kojima se osuđuju zločini totalitarnih-komunističkih režima.

“Iako imaju pečat evropskih institucija, takve i slične dokumente ne možemo prihvatiti tek tako”, naglasio je Prekić.

On je istakao da se istorijsko iskustvo zemalja Istočne Evrope i bivše Jugoslavije, za vrijeme komunističke vlasti, nikako ne može upoređivati.

“Za razliku od država Istoče Evrope, u koje je komunizam stigao sa vojnicima Crvene armije, Jugoslavija je imala autentičan oslobodilački pokret predvođen Komunističkom partijom. Iz tog pokreta biće i formirana nova, revolucionarna vlast, koja će samo u prvim godinama imati karakteristike totalitarnog, centralističkog političkog sistema”, objasnio je Prekić.

Kako je dodao, sve što se u Jugoslaviji dešavalo nakon 1948. godine nije imalo nikakve sličnosti za državama Istočnog lagera.

“Proces unutrašnje demokratizacije Jugoslovenskog društva započet 1948. godine, specifične forme političkog i ekonomskog pluralizma, sloboda stvaralaštva i otvaranje prema Zapadu, neće imati sličan primjer u bilo kojoj od zemalja u kojima se komunizam razvijao pod sjenkom Sovjetskog saveza”, rekao je Prekić.

Kako je dodao, sa druge strane, nekritičko tumačenje tih Deklaracija, otvorilo je prostor za istorijsku reviziju pod plaštom evropskih vrijednosti.

Prekić je naveo da su deklaracije Savjeta Evrope iz 1996. i 2006. godine bile osnova istorijskog revizionizma u Srbiji i Hrvatskoj.

Prema njegovim riječima, nakaradno tumačenje tih dokumenata u tim zemljama dovelo je do istorijskog revizionizma i izjednačavanja fašizma i komunizma.

Te deklaracije, kako je kazao Prekić, homogenizovale su nacional-šovinističke i klerikalne snage i dale osnova da u komunističkoj vlasti pronađu neprijatelja za sve istorijske traume svojih nacija.

“Sledeći korak bilo je izjednačavanje partizanskog i četničkog pokreta u Srbiji, odnosno proglašenje ustaša za nacionalne heroje i čuvare identiteta Hrvatske”, zaključio je Prekić.

Komentari: 10

@

17. 11. 2019 - 15:19

oni su samo htjeli da dok su trupe SSSR RUMUNIJE MADJARSKE BUGARSKE I ALBANIJE RASPOREDJENE I SAMO CEKAJU KOMANDU DA NAS RASPARCAJU I UNISTE,DAKLE VELIKI DIO IBEOVACA JE HTIO DA SE PREPUSTIMO VELIKOM STALJINU NA MILOST I NEMILOST PA DA SLEDECIH DECENIJA ZIVIMO BIJEDNO KAO GORE NAVEDENE DRZAVE PLUS POLJSKA CESKA NJEMACKA ISTOCNA.STVARNO STVARI TREBA POSTAVITI U RAVNI SA VREMENOM I SITUACIJOM.HVALA TITU I KPJ STO MI JE OMOGUCILA PRELIJEPO DJETINSTVO A KRITICARI TOGA PROCESA NAKA POGLEDAJU NPR STO SE DESAVALO U SAD U ISTOM PERIODU A NIJESU BILI U NIKAKVOJ OPASNOSTI.MISLIM NA SENATORA MAKARTURA KOJI JE PROGONIO ZA DALEKO MANJU STVAR CAK I ANSTAJNA.
crni

17. 11. 2019 - 18:50

Bili su tada politicki protivnici,radili za interes druge drzave. Sta je trebalo raditi sa njima dok je Drzava bila u opasnosti.Uz to nije se bila potpuno oslobodila zemlja od cetnika ,ustasa,muslimanske milicije,balista i ostalih domacih izdajnika.Morali su ih skloniti u izolaciju da nebi zatrovali narod. Sad jedino moze im ova politicka elita napraviti skroman spomenik al da na istom pise da su bili protiv tadasnjeg sistema.
@ za crnog

17. 11. 2019 - 19:41

CRNI DA A POKUSAM DA TI JEDNU STVAR ISPRAVIM A TO JE DA NIJE TOLIKI PROBLEM STO BI ZATROVALI NAROD NEGO ZAMISLI OD SPOLJA TI UDJE TOLIKA NEPRIJATELJSKA SILA A UNUTRA IMAS ONE KOJI SU SPREMNI DA IM POMOGNU.E SAD BI MI TREBALI DA SE ODREKNEMOM ONE LIJEPE BOGATE U SVIJETU PREPOZNATE SFRJ I DA SE IZVINEMO IZDAJNICIMA.BILO JE VELIKI DIO I NEVINIH ALI ONI SU REHABILITOVANI 50TIH GOD.NA KRAJU CITAVI NORMALNI DIO PLANETE JE POZDRAVIO I CESTITAO TITU NA TOM HRABROM POTEZU.
UDBAŠI

17. 11. 2019 - 19:25

navalili kao 1948. Iste metode, iste prevare, ista sramna podmetanja. Proglašavaju BESUĐE za patriotizam.
RADOJICA Š.

17. 11. 2019 - 19:40

Poznavao sam "golootočanina" potpuno prozapadno nastrojenog - pola porodice mu je živjelo u SAD još od dvadesetih godina 20-tog vijeka. Ali, imao je odličnu karijeru i složnu porodicu, to se nije dopalo jednom primitivnom udbašu i - pravac: Bogdanov kraj, kotorski zatvor pa "jahtom" na Otok Goli. Sledi otkaz supruzi, oduzimanje stana i protjerivanje iz gradske sredine. Porodica je preživjela zahvaljujući "amerikancima" i dočekala svog "golootočanina. Familija trpi posledice i sada. Ni unuk mu ne može dobit adekvatno zaposlenje.
xy

17. 11. 2019 - 21:28

Najmanje 1/3 kažnjenika tokom kasnih 50-tih i početka 60-tih na Golom otoku, u Bileći ... su bili agenti zapadnih službi. Zapad je procenio da će Staljin sigurno napasti Jugoslaviju i instruisali su svoju agenturu da se izjasni za IB. Tako su mnogi, naglašavam, najmanje 1/3, gulili "mermer na Golom" a bili su agenti zapadnih država.
xy

17. 11. 2019 - 19:45

Ono što se dešavalo 2016. godine u Crnoj Gori nije niti jedan promil onoga što se dešavalo 1948. godine u Jugoslaviji. Danas valjda ne postoje baš toliko glupi ljudi koji ne shvataju ko je i zašto razbio Jugoslaviju 1990. godine. Rusi i nacionbalisti koje su podržavali onda i danas. Pabarem Crna Gora zna kako to izgleda. Događaji 2016. godine su mnogo lakše sprečeni iako je bilo planirano da se ubija, 1948. godine je bilo mnogo teže, izgubili smo oko 2000 pripadnika KNOJ i graničnih jedinica. Da su ovde vladali režimi poput ruskog, američkog ili britanskog iz tog vremena, malo ibeovaca bi se glave nansalo zbog izdaje koju su počinili. Prekiću zahvalnost na ocenama. Ja bih bio mnogo blaži prema komunistima, ali on, kao mlad čovek, ima pravo da bude kritičan koliko smatra da je potrebno.
Za xy

17. 11. 2019 - 21:03

KOLIKO SI IH PROŠPIJAO.
@ zaz xy

17. 11. 2019 - 22:30

ne raspravljaj sa onima koji tumace istorijske dogadjaje kako ko pumpa u poluprazni mozak................
ni dans ga nije pustilo

17. 11. 2019 - 22:53

Il on il babo mu zasluzni su za jedan paviljon na Golom otoku. Zapanjujuce sa kojom strascu govori posle svega sto se izdesavalo . Prekic je jednostavno mald covjek ideoloski neostrascen i nepristrasno govori o zrtvama tog sistema kojih je svakako bilo .
Novi komentar